بسم الله الرحمن الرحيم فن چهارم از مقاله پنجم علم حساب و آن عبارتست از علمى كه ازو طرق استخراج مجهولات عددى معلوم كنند و شعب اين علم هر چند بسيار است ما اينجا آنچه اهم باشد در مقدمه و پنج باب ايراد كنيم انشاء اللّه تعالى . مقدمه در بيان موضوع اين علم و بعضى از احكام و تقسيمات او بدانكه موضوع علم حساب عدد است از جهة كيفيت استعلام بعضى از لوازم مجهوله و عدد كميتى است كه از واحد حاصل مىشود بتكرير يا تجزيه يا بهر دو و عدد را به چند وجه تقسيم كرده‌اند : اول آنكه اگر عدد منقسم شود بمتساويين صحيحين آن را زوج خوانند و اگر منقسم نشود فرد و زوج اگر بتنصيف منتهى شود با واحد آن را زوج الزوج خوانند و اگر منتهى نشود با واحد اگر قابل تنصيف نباشد الا يك بار آن را زوج الفرد خوانند هم چو 6 و اگر قابل تنصيف باشد زياده از يك بار زوج الزوج و الفرد همچو دوازده و فرد را اگر عددى عاد كند مركب و فرد الفرد خوانند همچو 9 كه 3 عاد او است . و اگر عددى عاد نكند اصم خوانند همچو يازده برين تقدير 3 و 5 و 7