باب اول در مراتب اين علم بدانكه اول چيزى كه از براى تسهيل فهم ابتدا بدان كنند ذكر حال كليه هر يكى از آسمان و زمين است و حال هر يكى از ايشان نسبت با آنديگر و كيفيت وضع فلك مايل و احوال مساكن و علم باختلاف آفاق و مانند آن و بعد از آن بيان حركت شمس و قمر و آنچه عارض ايشانست از اختلاف حركات چه معرفت احوال كواكب پيش از معرفت امر آفتاب ممكن نيست . باب دويم در آنكه آسمان كروية الشكل و الحركتست ، : بدانكه حركات ثوابت بر دواير متواريه در حوالى نقطه كه متحرك نشود و آنچه اقربست بدان نقطه بر مدارى اصغر و ابدى الظهور و آنچه ابعد است بر مدارى اكبر گاه ظاهر و گاه خفى و تزايد ازمنه خفا به حسب تزايد بعد به نسبت تا منتهى شود بدآنچه زمان ظهور و خفاى او هر دو مساوى بود و غير اين از قراين و امارات دليلست بر آنكه آسمان كروية الشكل و الحركتست و نيز اگر شكل او كروى نبودى مقادير كواكب در رؤيه بحسب مواضع مختلفه در دوره واحد مختلف شدى و مشاهده خلاف اينست باب سيم در كروية ارض ، تقدم طلوع و غروب كواكب بر اهل مشرق بر طلوع و غروب آن بر اهل مغرب و زياده و نقصان آن بحسب قرب و بعد مسافت و ازدياد ارتفاع قطب و كواكب شمالى و انحطاط جنوبى مر كسى را واغل باشد در طرف شمال و به عكس مر كسى را واغل بود در جنوب دليلست بر آنكه ارض كروى الشكل است . و نيز اگر مقعر بودى احوال كواكب در طلوع و غروب به عكس مذكور