باشند يا متفاضل اگر متساوى باشند هزج خوانند و آن ازمنه اگر ا بود آن را حثيث الهزج خوانند . و بعضى سريع الهزج نيز گويند و اگر ب بود آن را خفيف الهزج خوانند و اگر ج بود خفيف ثقيل الهزج خوانند و اگر د بود آن را ثقيل الهزج و مستعمل . از اينجمه خفيف است و خفيف الثقل و عرب ضعف اول و دوم را خفيف ثقيل اول خوانند و سوم و چهارم را ثقيل اول اما متفاضل يا همه ازمنه متفاضل بود يا بعضى اما اول يا حافظ دورى بود سه نقره مشتمل بر دور زمان متفاضل و سه نقره ديگر مشتمل بر دور زمان مثل اول چنان كه دور دوم در يك نقره مشارك دور اول بود يا چهار مشتمل بر سه زمان متفاضل و چهار ديگر بر مثل آن با پنج يا بيش از آن يا حافظ دورى نبود و تمامت اين اصناف از جهت صعوبت استعمال و فساد ايتلاف غير مستعملند و اين نوع را متفاضل موصل خوانند . و در اينسخن نظر است چه سريع مفصل اول قسم اول است از اقسام اين نوع و قسم اول از حثيت متفاضل ثلاثى قسم دوم ازين نوع و هر دو كثير الاستعمال‌اند نزد او و اما دوم را متفاضل مفصل خوانند و آن يا حافظ دور بود يا نه و غير حافظ مهجور است و حافظ يا اعظم ازمنه او فاصل بود ميان هر دو دور پانه و ثانى مهجور است و اول يا سه نقره بود و مشتمل بر دو زمان يا چهار بر سه يا پنج بر چهار يا 6 بر 5 يا بيشتر و اخير مهجور است . و اول را مفصل اول خوانند و دوم را مفصل دوم و سيم را مفصل سيم و چهارم را مفصل چهارم و زمان اطول را در اين اقسام فاصله خوانند و در مفصل اول اگر زمان اول ا بود سريع مفصل اول و حثيث مفصل او ل خوانند . و اگر ب خفيف مفصل اول و اگر ج خفيف ثقيل مفصل اول و اگر د ثقيل مفصل اول و فاصله در هر يكى بانواع فرض توان كرد و الا مناسب‌تر آنست كه