شمس الدين محمد بن محمود آملي
24
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
بود نه حزن أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ . مقام هشتم رجاست و معنى رجا ارتياح قلب است بملاحظه كرم مرجو قال الجنيد : الرجا ثقة الجود من الكريم ، و قيل : الرجاء قرب القلب من ملاطفة الرب ، و قيل : رؤية الجلال به عين الجمال . و اساس اين مقام بعد از مقام خوف از آنجهت است كه ترويح رجا بعد از تبريح خوف صورت بندد و از آنجهت كه فايده رجاء تبريد و ترويحست نسبت بجمال دارد ، و از آن روى كه فايده خوف تسخين و تبريحست نسبت بجلال دارد ، و اگر نه شرر آتش خوف دلهاى افسرده بطالان را بحرارت طلب نضجى دادى در خامى قساوت بماندندى ، و اگر نه مروحهء رجا ترويح قلوب خائفان كردى از حرارت خوف بسوختندي لاجرم حكمت ربوبيت در دل مؤمن خوف و رجا تعبيه كرد تا به امتزاج هر دو اعتدال درو پديد آيد ، و مزاج ايمان ايشان مستقيم گردد . و اهل رجاء دو طايفهاند طالبان حظ و طالبان حق هر كه رجاى او بر نيل حظ دنيوى يا اخروى مقصور بود و خلاف آن را مكره باشد رجاى او مظنه اعتراض بود ، و از اينجاست كه شيخ عبد اللّه انصاري گفت : الرجا أصعب منازل المريد لأنه معاوضة من وجه و اعتراض من وجه . أما رجاى طالبان حق لقاى او عين موافقت مراد او باشد و طلب لقاى او مخالفت مراد او نه چنان كه در خبر است كه من أحب لقاء اللّه احب اللّه لقائه ، و خوف و رجاء بمثابه دو قدماند مر سالك را كه بدان قطع منازل و مراحل كند ؛ گاه بقدم خوف از مهالك وقوف و فترت بگذرد ، و گاه بقدم رجا از ورطات ياس و قنوت راه بيرون برد ، نه أمن و قرارى كه علت طلب را شفا دهد ، و نه يأس و قنوطى كه طمع از وصل قطع كند ، لا معك قرار و لا منك فرار .