كوفى بيرون آوردند و اينكه اكنون متعارفست گويند ابن مقله استخراج كرد و بعضى به امير المؤمنين عليه السّلام نسبت كنند و گويند از فوايد اوست كه با عبد اللّه بن عباس بوقت تعليم گفت يا عبد اللّه وسع ما بين السطور و اجمع ما بين الحروف و ارع المناسبة فى صورها و اعط كل حرف حقها و بعد از آن جمعى كه در تحسين و تنويق اين صناعت مبالغت نمودند همچو ابن بواب و غيره خط را بمحقق و ثلث و نسخ و رقاع و عهود و توقيع و تعليق و ريحانى و منشور و مدور و طومار و مسلسل و مثنى و غبار و هبا و غير آن متنوع گردانيدند و ما آنچه خلاصه اين فن باشد در فصلى و دو باب ايراد كنيم انشاء اللّه تعالى . فصل در معرفت تراشيدن قلم بدانكه در علم خط معرفت تراشيدن قلم از لوازمست و گفته‌اند خير الاقلام ما استحكم نضجه فى جرمه و نشف مائه في قشره و قطع بعد القاء بذره . و در تراشيدن قلم چهار چيز را بايد ملاحظه كرد . فتح و نحت و شق و قط . و اما فتح عبارتست از قطع اول كه به نسبت با عرض باشد و آن در قلمى كه صلابت داشته باشد بيشتر بايد و قلمى كه نرم باشد كمتر . نحت عبارتست از قطعيكه به نسبت با طول بود . پس اگر نحت در اطراف قلم كند بايد كه هر دو كناره او به نسبت با شق متساوى بود ، چنان كه از فتح بسر قلم ميرسد باريكتر ميگردانند تا جريان مركب به آسانى شود و اگر نحت درونهء آن كند آن بحسب صلابت و رخاوت شحميكه در درونهء او باشد متفاوت گردد و اگر شحم او سخت باشد بايد كه روى او را بسيار نتراشد و اگر نرم باشد تمام آن شحم را بر دارد تا مجراى او صافى شود و زود خراب نگردد . و شق نيز بحسب اختلاف قلم در صلابت و رخاوت و اعتدال متفاوت گردد اگر قلم سخت باشد بايد كه بفتح رسد و گاه بود كه از آن نيز بگذرد و اگر