ابو نصر فراهى

مقدمه 6

نصاب الصبيان ( فارسى )

آموختن لغت عربى ميخوانده‌اند همين كتاب بوده است . ابو نصر فراهى براى اينكه نظم كتاب از حالت يكنواختى خارج شود و كودكان در بخاطر سپردن آن ابيات ملول نشوند نظم كتاب را بر اوزان مختلف عروضى تقسيم كرده و بر نه بحر نهاده است . وى با دقت نظرى كه خاص خود او بوده براى هر يك از الفاظ عربى معانى مناسبى كه غالبا معادل آنست به زبان پارسى سره آورده است . اين كتاب دائرة المعارف كوچكى است كه از قرن هفتم هجرى همچنان در دسترس اطفال دبستان بوده است و براى آموختن زبان عربى بخردسالان هنوز در بعضى مكاتب و مدارس مورد استفاده مىباشد . اين منظومه با هر لغت عربى يا چند مترادف عربى يك لغت فارسى يا مترادف آن را همراه دارد . علاوه‌براين مصنّف اسامى ماه‌هاى عربى و ايرانى و رومى و تركى ، و اطلاعاتى دربارهء امورى از قبيل زنان پيغمبر و فرزندان آن حضرت و ائمّهء اثنى عشر و امثال اينها را در آن كتاب بنظم كشيده و در آخر آن آورده است . « 1 » امروز اين منظومه علاوه بر اشتمال لغت عربى از نظر گرد آمدن مجموعه‌اى از لغات قديم و اصيل فارسى براى ما پارسى زبانان نهايت اهميت را دارد ، چه بسا لغت‌هاى پارسى در اين كتاب يافت مىشود كه در فرهنگهاى قديم از آنها ذكرى نرفته است . شمارهء ابيات نصاب - كاتب چلبى شمارهء ابيات نصاب را دويست بيت نوشته و غالب شارحين آن كتاب در پيش از قرن دوازده هجرى نيز آن را دويست بيت برشمرده‌اند . صاحب كنز الفنون كه يكى از شارحين نصاب است در ديباچه كتاب خود گويد : گر طلبى مجمل ابيات آن * در ورق فَرد فقط « ر » بخوان .

--> ( 1 ) - دكتر صفا : تاريخ ادبيات در ايران ج 3 ص 274