تمهيد اول [ جايگاه كشاورزى و زراعت ] بدانكه خداوند تبارك و تعالى رازق بندگان مىباشد و از براى اظهار صفت رازقيت خود تا به عالم ظهور خاكى برسد و مناسب رزق ، خوردن ، آشاميدن و پوشانيدن بندگان بگردد ؛ اسباب و آلاتى خلق فرموده است و از جمله و عمده آن اسباب ، آب است كه فرموده است وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ « 1 » و آب را به سببيت و خلافت خليفه‌هاى آسمانى و غيبى به پايين فرستاده و فرموده است كه وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً وَ نُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنا أَنْعاماً وَ أَناسِيَّ كَثِيراً « 2 » . يعنى فرو فرستاديم و نازل فرموديم ما از آسمان آب پاك و پاك‌كننده را تا اينكه احيا و زنده بنمائيم به وساطه و به سببيّت آن زمين مرده را و سقى بفرمائيم و بياشامانيم آن آب را آنچه خلق نموده‌ايم از جنس حيوانات و آدميان بسيارى و فرموده است « فاختلط به نبات ممّا يأكل الناس و الانعام » . يعنى بعد از نزول آب از آسمان ، مخلوط مىگردد به آن گياه و رويش زمين از آنچه مىخورند مردمان و حيوانات و به محض نزول آب ، همه گياه و نباتى كه خوراك حيوانات و بنى آدم باشد روئيده نمىشود . بلكه محتاج به چند نوع ديگر از تربيت و تدبير مىباشد . مثل جارى نمودن آب را در اوقات مخصوصه بر روى زمين و حرث و شكافتن زمين و پاشيدن تخم و نشانيدن درخت و امثال اينها و آنها را به سببيّت و آلتيت و خلافت فرقه‌اى از بندگان ، قرار داد نموده است و آن را نيز احياء الارض و زنده گردانيدن زمين گويند و در حديث نبوى

--> ( 1 ) . انبياء : 30 ( 2 ) . فرقان : 48