بيان شرع ، تقويت دين ، رضاى خداوند ، ثواب آخرت و خلافت از خدا و رسول و ائمه عليه السّلام ديگر چيزى در نظر ندارند و نفس را از آلايش دنياى و حرص و طمع و طول امل ، تزكيه و پاك نموده و از علم فضول و آنچه كه لا يضرّ و لا ينفع است و حضرت به فرموده « اعوذ بك من علم لا ينتفع » « 1 » پناه از آن به خداوند آورده است ، اجتناب نموده‌اند و علم خود را منحصر در اين سه قسم كه در اين حديث نبوى ذكر آن شده است قرار داده‌اند و به واسطه عمل كردن به آن ، نفع از آن نيز برده‌اند . و حديث اين است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم داخل مسجد شدند ناگاه ديدند كه جمعى از مردمان در دور مردى جمع شده‌اند . پس فرمودند اين چه چيز است ؟ مردمان گفتند ، اين مرد علّامه است . پس فرمودند كه چه چيز است علّامه ؟ پس گفتند عالمترين مردمان است به نسبهاى عرب و واقعه‌هاى آن و ايام جاهليت و اشعار و عربيت . پس آن حضرت فرمودند كه اينها علمى است كه ضرر نمىرساند به كسى كه جاهل به آنها باشد و نفع نمىرساند به كسى كه عالم به آنها باشد . بعد از آن فرمودند كه « انما العلم ثلثة آية محكمة و فريضة عادلة و سنّة قائمة و ما خلاهن فهو فضل » « 2 » . يعنى اين است جز اين نيست كه علم سه قسم مىباشد ، يكى آيهء محكمه و يكى فريضة عادله و يكى سنت قائمه و آنچه از اين سه قسم خارج باشد ، پس آنها فضول و زيادتى است كه لا يضرّ و لا ينفع خواهد بود . معنى آيهء محكمه ، علم اصول دين و معرفة اللّه است كه به آيات آفاقى و انفسى كه محكم و هويداست شناخته و تحصيل مىشود و معنى فريضه عادله ، علم اخلاق و معرفت تزكيه مر نفس است كه واجب است بر جميع بندگان و موجب تزكيه و حصول صفت عدالت مر نفس است و معنى سنت قائمه ، علم فروع دين و علم حلال و حرام و احكام است كه از گفتار ، كردار ، بيان و سنت و طريقه شارع و رسول صدور يافته و به

--> ( 1 ) . بحار 2 : 32 ( 2 ) . كافى 1 : 32 / 1