رحم على خان ايمان
47
منتخب اللطائف ( فارسى )
سخنوران و حلّ مشكلات ادبى و تاريخى به گفتگو مىپرداختند و گاهى اسناد و مداركى براى تنظيم اين تأليف و همچنين جامع اللّطايف در اختيارش مىگذاشتند . حافظ اسير الدّين پسر شيخ عبد الجليل از مردم بدايون ؛ و دوست على دوست پسر قاضى عبد الخالق از اهالى جليسر ؛ و ملّا عبد الكريم عطايى جونپورى ؛ و مولوى عنايت اللّه پسر ولى اللّه پسر قاضى هيبة اللّه ؛ و شيخ عبد السّبحان پسر محمّد و اصل حصار فيروزهاى ، از آن جملهاند ؛ و مؤلّف در اين تذكره ضمن ترجمهء حال ايشان متذكّر اين معنى شده است . چنانكه در پيش گذشت ، رحم على خان عمر خود را وقف تدريس زبانهاى عربى و فارسى كرده و براى تنظيم و تأليف جامع اللّطايف و منتخب اللّطايف به جمع اشعار و دواوين شعراى مختلف پرداخته و توانسته است به ديوان شاعران مختلف كه امروز اكثرا موجود نيست دست يابد . كتابخانهء شخصى ايمان از حيث كثرت اسناد و بياضها و رسايل و دواوين شاعران گنجينهء گرانبهايى بوده است . آثار مختلف مؤلّفين را در كتابخانهء خود جمعآورى مىنموده ، چنانكه ضمن برشمردن تأليفات سراج الدّين على خان آرزو مىنويسد : « اين تأليفات بعضى نزد فقير موجودند » ؛ و همچنين در ذيل ترجمهء جلال قهستانى يادآور شده كه « كتاب فيض كلّيات منشآت اوست . فقير گويد : از آن جمله شانزده جزوه مشتمل بر رسايل و بعضى متضمّن مدح شاهجهان و بعضى خطب و دواوين مثل خطبهء ديوان اسير و حكيم شفايى و ظفر خان احسن و غيرهم نزد مؤلّفاند . » وفات ايمان صاحب تاريخ فرّخآباد كه در حدود هجده سال بعد از فوت ايمان درگذشته و ظاهرا صحبت ايمان را دريافته است ، وفات مؤلّف اين كتاب را در سنهء 1226 هجرى قمرى ( - 1811 ميلادى ) ثبت كرده و تصريح نموده كه قبرش بيرون دروازهء فرّخآباد است . « 1 » سيّد على حسن خان مؤلّف صبح گلشن هم وفات ايمان را در سال 1226 هجرى قمرى ضبط نموده و ماده تاريخ ذيل را كه سيّد غلام رسول پروانهء بلگرامى دربارهء درگذشت ايمان سروده نقل كرده است : عالم عالى مذاق و نكتهرس * بود طبعش در فضايل منجلى كرد چون آهنگ جنّت ، گفت دل * « رفت ايمان با حيا پيش على » آثار ايمان رحم على خان در طول حيات خود با عشق و علاقه به زبان فارسى و آثار و احوال سخنوران به تأليف كتابهاى سودمند پرداخته است كه ذيلا مورد بحث واقع مىشود :
--> ( 1 ) . دكتر خيامپور در فرهنگ سخنوران دربارهء ايمان چنين نوشته است : ايمان فرّخآبادى ، رحم على خان پسر بهرهمند خان - 1226 .