محمد بن محمد بن أحمد القرشي ( ابن الاخوة ) ( مترجم : جعفر شعار )
55
آيين شهردارى ( فارسى )
دانشى كه بدان راهنمايى مسلمانان كامل شود واجب است ، و گذشتگان علامات زر و سيم را به سابقهء دينى نه دنيوى فرامىگرفتند . سوم اينكه اگر سكهء قلب را به مشترى تسليم كند و او با علم به قلب بودنش آن را بگيرد ، صراف از گناه مبرا نيست ، زيرا همين خريدار نيز به قصد فروش آن را مىگيرد . چهارم اينكه سكهء قلب يعنى سكهاى كه اصلا نقره ندارد بلكه آب نقره داده باشند اگر با مس آميخته شود و سكهء شهر باشد به نظر ما معاملهء آن رواست . ستودن كالا ستودن كالا به صفاتى كه حقيقت ندارد بر بازرگان حرام است و اگر چنين كند اشتباه كارى و ستم است و اگر نپذيرند باز دروغ و ناجوانمردى است . اما هرگاه كالايى را به صفاتى كه دارد بستايد هذيان و سخن گفتن بيهوده است و در مقابل هر كلمهاى از اين سخنان مسئول خواهد بود ، چنان كه خداوند فرمود : « هر سخنى كه بندهاى بر زبان آرد فرشتهاى آماده مراقب اوست . » « 1 » اگر بازرگانى صفاتى از كالا را كه خريدار بدان آگاهى ندارد بستايد رواست مانند ذكر اخلاق نهانى بردگان و كنيزان و نيز چارپايان به شرط آنكه مبالغه و گزافهگويى نباشد و بخواهد كه برادر مسلمان خود را به چگونگى كالا آگاه كند تا بدان بگرايد و نيازش برآيد ، و نيز روا نيست كه سوگند خورد چه اگر دروغ باشد سوگند غموس ( دروغ عمدى ) به شمار مىآيد كه از گناهان كبيره و موجب ويرانى سرزمينهاست و اگر راست باشد نام خدا را خوار داشته ، زيرا مال دنيا پستتر از آن است كه در ترويج آن بىهيچ ضرورتى نام خدا را بر زبان آرند .
--> ( 1 ) - « ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ » ( قرآن سورهء 50 « ق » آيهء 18 ) .