زكات بازنمىدارد . » « 1 » و در اين مسجد كه تو داورى مىكنى زنى با شوهرش همراه با بچهء خود براى محاكمه نزد تو مىآيند و بچه به حصيرها مىشاشد و مردى با كفش بدان‌جا مىآيد و حصيرها را كثيف مىكند و بانگ و فرياد بلند مىشود ، و همهء اين امور شرعا حرام است . گويد : قاضى فىالحال برخاست و پس از آن هرگز براى داورى به جامع بازنگشت . اگر قاضيى از رسيدگى به كار مدعيان ابا كند و احكام متوقف و فرياد اهل دعوى بلند شود ، محتسب بايد او را به وظيفه‌اش آشنا سازد و علو مقامش او را از اين كار بازندارد . ابراهيم بن بطحاء - كه حسبت دو جانب بغداد را بر عهده داشت - بر در خانهء ابو عمرو بن حماد كه قاضى القضات بود بگذشت و گروهى را ديد كه بر در نشسته‌اند و منتظر ابو عمرو هستند تا بر داورى بنشيند ، و آفتاب دميده و هوا را گرم كرده بود . ابراهيم حاجب خود را فراخواند و گفت : قاضى را بگو كه مردم بر در زير گرماى آفتاب نشسته و از انتظار در رنج‌اند ، يا به محاكمه بنشين يا آنكه عذر خود را برگو تا بازگردند » . محتسب بايد كسى را كه در مجلس محاكمه سفاهت كند ، يا قاضى را طعن كند ، يا به حكمش گردن ننهد تعزير كند و اگر قاضى را ببيند كه بر كسى خشم گرفته دشنامش مىدهد يا كينه مىورزد ، بازش دارد و پندش دهد و از خداى عزوجل بيم دهد ، زيرا قاضى نبايد به هنگام خشم حكم دهد و يا هذيان گويد يا درشتخو و بد زبان باشد . و اگر در ميان غلامان و يارانش جوانى خوش صورت باشد او را براى احضار زنان نفرستد . اما وكيلانى كه نزد قاضى هستند مصلحت مردم را در نظر نمىگيرند ، و در روزگار ما بيشتر وكيلان سست عقيده‌اند و از هركدام از طرفين دعوى

--> ( 1 ) - قوله تعالى : « فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيها بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ » ( قرآن سورهء 24 « نور » آيهء 36 - 37 ) .