باب پنجاهم در شناختن حدود و تعزيرات « 1 » و امور ديگرى كه ياد نشده و بيان وظايف محتسب جز آنچه پيش از اين گفته شد نخست دربارهء تازيانه و شلاق « 2 » سخن مىگوييم : تازيانه بايد نه ستبر و سخت باشد و نه نازك و نرم ، بلكه متوسط باشد تا تن را رنجور نكند . زيد بن اسلم روايت كرد كه مردى نزد رسول خدا آمد و به زنا اعتراف كرد . وى تازيانه خواست تازيانه‌اى شكسته آوردند . فرمود : بالاتر از اين باشد . تازيانهء جديدى آوردند گفت : پايين‌تر باشد . تازيانه‌اى نرم آوردند و بدان حد زد . اما شلاق را از چرم گاو يا شتر تهيه مىكنند و به وسيلهء درفش مىدوزند « 3 »

--> ( 1 ) - حدود جمع حد و آن عقوبتى شرعى و معين و قطعى است يعنى حداكثر و حداقل ندارد به خلاف تعزير كه به رأى امام بسته است ، و حد به شبهه ساقط مىشود اما تعزير با وجود شبهه هم واجب است و حد بر ذمى جارى شود ليكن تعزير بر او نيست . ر ك : فرهنگ فارسى دكتر معين . ( 2 ) - متن : السوط و الدرة . ( 3 ) - متن : مخروزة .