محمد بن محمد بن أحمد القرشي ( ابن الاخوة ) ( مترجم : جعفر شعار )

115

آيين شهردارى ( فارسى )

و دراز و گرد به ضخامت انگشتان و راوند ستور ( دواب ) ناميده مىشود ، زيرا دامپزشكان شربت آن را به هنگام حرارت و سوزش كبد ستور به آنها مىخورانند ، و براى انسان مضر است . قارچ غاريقون در صورتى كه سفيد روشن و سبك وزن و تلخ باشد خالص است ، اما سفيدى تنها كافى نيست ، زيرا گاهى با چيزهاى سفيد مغشوش مىشود ، و مىتوان آن را با انداختن در آب آزمود ، بدين‌سان كه آن را در آب حركت مىدهند تا بياميزد ، اگر روى آب بماند خالص و اگر مقدار بيشترى از آن رسوب كند ، مغشوش است . ترنجبين خالص به رنگ سفيد مايل به كمى سرخى است با دانه‌اى گرد و روغنى سبك و مزه‌اى شيرين متمايل به مزهء منّ ( نوعى شير خشت ) و مهوع و با طعمى نزديك به طعم قند . چون در آب گرم حل كنند اندكى روغن روى آب مىايستد و تفاله و ته نشست آن مانند بادام مقشّر كوبيده و نرم است و بوى خود را حفظ مىكند ، اما ترنجبين مغشوش اين بو را ندارد و در خراسان و ماوراء النهر بسيار باشد ، و بهترين آن سفيد و تازه است و مزاج آن گرم معتدل ، و لطيف‌تر و شيرين‌تر از شكر و داراى رطوبت است . شير خشت « 1 » دو گونه است كه از دو شهر خراسان مىآوردند : اول شير خشت خوب و سفيد و سبك وزن و كاملا شيرين است كه چون آن را روى زبان گذارند سردى سخت احساس مىشود و تفاله‌اش نمىماند . دوم معروف به بير خشك است كه سفيد مايل به كبود است و چون روى زبان گذارند كمى شيرينى احساس مىشود و اندكى از آن حل مىگردد و تفالهء بسيارى شبيه صمغ مىماند و گاهى با فانيذ « 2 » ( پانيد ) مىآميزند . شناختن شير خشت تقلبى

--> ( 1 ) - متن : شير خشك ، و به هر دو صورت در فرهنگها آمده است . ر ك : فرهنگ فارسى معين . ( 2 ) - فانيذ معرب پانيذ شكرى سرخ رنگ يا زرد رنگ يا قند سفيد است و نوعى از حلوا هم هست . . . ( فرهنگ فارسى معين ) .