خربوزهء نو مىتوان رسانيد . و مزارات متبركه در او بسيار است بتخصيص از سلسلهء شريفهء خواجگان - قدّس الله تعالى ارواحهم - و چند تار موى حضرت رسالت‌پناهى - صلّى الله عليه و سلّم - در مقابر اعزّهء بخاراست : يكى از آن جمله در قبر خواجه عبد الله برقى است كه در بيرون كلاباد است . وى خليفهء اوّل حضرت خواجه يوسف همدانى « « 56 » » است . و مساحت زمين بخارا دوازده فرسنگ است در دوازده ، و زمين بىزرع دروى بسيار كم باشد . ابتداى فتح بخارا در سنهء اربع و خمسين من الهجرة النبوّيه بوده كه عهد صحابه است رضى الله تعالى عنهم ؛ بعد از آن از اهل بخارا ارتدادى واقع شده نعوذ بالله ، و فتح دوم در سنهء تسعين من الهجره بوده كه عهد تابعين است . و در تاريخ جهانگشاى آورده كه بخارا از بلاد مشرقى قبة الاسلام است و در آن نواحى به مثابه مدينة الاسلام . و در هر قرنى بخارا مجمع علماى دين « « 57 » » آن روزگار بوده و اشتقاق بخارا از بخار است كه به لغت مغان مجمع علم باشد در اصل نام شهر لمجكت « « 58 » » بوده . و از شيخ حسن بصرى « « 59 » » - رضى الله تعالى عنه - منقول است كه گفته است كه حضرت ايوب - عليه الصلاة و السلام - به بخارا رسيده‌اند و اهل بخارا ضيافت ايشان را نيكو نمودند و ايشان « « 60 » » در حقّ اهل بخارا دعا به بركت كردند . بعضى برآنند كه قبر مطهّر آن حضرت - عليه السلام - در بخارا است همانجا كه مشهور است . و بعضى گويند در بلاد حواران « « 61 » » است كه از مضافات شرقى دمشق است . و در صور اقاليم آمده كه بخارا ديوارى داشته كه قطر او دوازده فرسنگ بوده محيط به قاعدهء هندسى ، سه مقدار و سبع قطر مىباشد چون قطر دايره هفت باشد محيطش بيست و دو مىباشد . و بيان نسبت قطر به محيط بر سبيل تحقيق حدّ بشر نيست . سبحان من لا يعرف نسبة القطر الى المحيط إلّا هو . [ و مؤلّف اين قاعده را در اين مكان معمّا به كار برده ، مسمّى به اسم ميرك : از خال خطش مباش نوميد * مى جوى محيط قطر خورشيد از خورشيد ، عين خواسته و عين هفتاد است پس محيطش دويست و ده باشد ] . « « 62 » » و اگر در لطافت بخارا بتفصيل سخن كرده شود به طول مىانجامد بدين بيت حضرت خواجه حافظ الدين قصر اولى است .

--> ( 56 ) . P ابو يوسف همدانى ( 57 ) . P هر + دين ( 58 ) . P مملكت ( 59 ) . B شيخ بصرى ، P از حسن بصرى ( 60 ) . B + را ( 61 ) . K جوزان ، P حوران ( 62 ) . B عبارات بين [ ] را ندارد