شرف الدين محمد بن مسعود مسعودى بخارى

20

مجمع الاحكام ( فارسى )

امام فخر افزوده‌اند يا اين كه كسى پس از مسعودى تا سال 613 قمرى جدول طلوع منازل قمر را تكميل كرده و به شكلى كه كار مسعودى جلوه كند به كتاب افزوده است و اين بسيار بعيد است . به اين ترتيب براساس آثار او تصور ما اين است كه شرف الدين مسعودى تا سال 613 هجرى قمرى فعاليت علمى داشته و درگذشت او بايستى پس از اين تاريخ ( بيست‌وهفتم جمادى الثانى 613 قمرى ) صورت گرفته باشد . نگارنده حدس مىزنم كه او در همين سال‌ها و در حملهء مغول از بين رفته است . از آن‌جا كه نخستين تاريخ در آثار بازمانده او 544 قمرى و آخرين سال ، 613 قمرى است ، مسعودى بايستى عمرى قابل توجه كرده باشد ، يعنى اگر تصور كنيم كه الكفاية نخستين كار و تأليف حدود بيست و پنج سالگى او بوده باشد . مسعودى بايستى نود و چهار سال زيسته باشد . حفظ قدرت علمى و توانايى تأليف در اين سن و در جهان قديم هم استثنائى است . اميدواريم با چاپ آثار ديگر او شواهد بيشترى دربارهء زندگى او به دست آيد . به احتمال زياد مسعودى در رياضى قوىتر از رشته‌هاى ديگر علوم بود ، چه دانشمندان گذشته به اين جنبه از دانش او بيشتر توجه كرده‌اند . حاج خليفه مؤلف كشف الظنون دو اثر او يعنى رسالة الجبر و المقابله و فى الفروع را نام برده است و غياث الدين جمشيد كاشانى در مفتاح الحساب مىگويد : « امام شرف الدين مسعودى ، نوزده مسئله غير از شش مسئله مشهور را استخراج كرد ، و اين نكته را چند بار تكرار مىكند ، از جمله از قول كمال الدين فارسى و به نقل از كتاب اساس القواعد فى اصول الفوائد او » « 1 » . تعظيم مسعودى مروزى در چند جاى كتاب غياث الدين كاشانى نشان مىدهد كه مسعودى به عنوان يكى از رياضىدانان برجستهء ايران ، نزد

--> ( 1 ) . مفتاح الحساب ، چاپ عكسى مسكو ، ص 90 به بعد متن ، مخصوصا ص 92 ، نيز ص 108 - كتابشناسى .