شرف الدين محمد بن مسعود مسعودى بخارى

16

مجمع الاحكام ( فارسى )

در هيچ يك از منابع قديم شرح حال مسعودى نيامده است . اطلاعاتى كه از او داريم جسته گريخته ، تا حدى از آثار خود او و آنگاه از اشاراتى به دست آمده است كه در آثار ديگران مىيابيم . از طرف ديگر هيچ مطالعهء جامعى در شرح احوال و آثار او صورت نگرفته است « 1 » . به همين دليل عمدهء دانشمندان دورهء جديد در شرح حال او دچار اشتباه شده و شرح حال او را با شرح احوال دو دانشمند ديگر آميخته‌اند : 1 - ظهير الدين ابو المحامد محمد بن محمود بن مسعود بن محمد بن زكى غزنوى منجم ، رياضىدان ، فيلسوف و اديب قرن ششم هجرى كه مهم‌ترين اثر او كفاية التعليم فى صناعة التنجيم است و در سال‌هاى 540 تا 542 نوشته شده است . 2 - شرف الدين مظفر بن محمد بن مظفر طوسى منجم و رياضىدان بزرگ قرن ششم و اوائل قرن هفتم هجرى كه بين 609 و 611 درگذشته است . علل اين آميزش فراوان و روشن است . نخست اين كه از نظر تخصص شباهت فراوانى به يكديگر دارند . دوم اين كه تقريبا هم‌زمان بوده‌اند و سوم اين كه در نام و يا لقب آن‌ها اشتراك و شباهت‌هائى وجود دارد : شرف الدين بين دو تن مشترك است ، نام دو تن و نام پدر سومين نفر محمد است ، مسعودى فرزند مسعود و ظهير الدين غزنوى نوهء مسعود است . به طورى كه خواهيم ديد حتى ممكن است از گذشتگان ، امام فخر رازى در تاريخ وفات شرف الدين مسعودى اشتباه كرده باشد . آميختن احوال و آثار شرف الدين مسعودى و ظهير الدين غزنوى يك علت ديگر هم دارد و آن اين كه شرف الدين مؤلف الكفاية فى علم الهيئة يا

--> ( 1 ) . اين مقدمه اصلا در سال 1355 نوشته شده است . اخيرا آقاى آل داود مقالهء مفيدى دربارهء جهان دانش و مسعودى نوشته‌اند كه به آن اشاره خواهد شد . همين مقاله و آثارى ديگر باعث تعويض اين مقدمه شد .