است ، فرارسيده است ، و اين آغاز توبه او بود . ابراهيم بن اشعث مىگويد : شبى شنيدم فضيل عياض سوره محمد ( ص ) را مىخواند و مىگريست و اين آيه را مكرر مىخواند : « وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ » « 7 » ، « همانا شما را مىآزماييم تا مجاهدان و شكيبايان از شما را بدانيم و اخبار شما را بررسى كنيم » . آنگاه پيوسته مىگفت : تا اخبار ما را بررسى كنى ، اگر اخبار ما را بررسى كنى ما را رسوا خواهى فرمود و پرده‌هاى ما را خواهى دريد ، اگر اخبار ما را بيازمايى ما را نابود مىفرمايى و به ناچار ما را عذاب خواهى كرد . « 8 » و هم از فضيل شنيدم مىگفت : خود را براى مردم آراستى و چاره‌سازىها و چندان رياكارى كردى تا ترا بشناسند و بگويند چه نيكو مردى است و نيازهاى ترا برآورند و در مجالس براى تو جا باز كنند و ترا تعظيم كنند ، و اگر حال تو اين‌چنين باشد چه بد حالتى است و چه نوميدى و درماندگى كه ترا خواهد بود . و هم از او شنيدم مىگفت : اگر بتوانى كارى كنى كه شناخته نشوى چنان كن ، ترا چه زيانى كه شناخته شده نباشى ، ترا چه زيانى اگر ترا نستايند ، ترا چه زيانى كه در نظر مردم نكوهيده باشى ، به شرط آنكه در پيشگاه خداوند پسنديده و ستوده باشى . « 9 » 82 - على بن فضيل بن عياض حافظ ابو موسى محمد بن ابى بكر اصفهانى در كتاب خود با سلسله اسناد خويش از قول يعقوب بن يوسف نقل مىكند كه : فضيل بن عياض هرگاه مىدانست پسرش على در نماز پشت سر اوست ، قرائت را سريع مىخواند و چندان درنگ نمىكرد و آيات خوف را نمىخواند و هرگاه مىدانست كه او در نماز و پشت سر او نيست در قرائت نيكو از عهده برمىآمد و همگان را به بيم و اندوه مىانداخت ، روزى چنين پنداشت كه على پشت سرش نيست و اين آيه را تلاوت كرد : « رَبَّنا

--> ( 7 ) . آيه 33 سوره محمد ( ص ) . ( 8 ) . ميبدى هم در تفسير كشف الاسرار ، ص 196 ، ج 9 اين موضوع را آورده است كه فضيل هنگام قرائت اين آيه چنين مىگفته است . ( 9 ) . در حلية الاولياء ابو نعيم ، ص 111 ، ج 8 و صفة الصفوة ابن جوزى ، ص 136 ، ج 2 آمده است .