به كار رفته است . با در نظر گرفتن اين موضوع كه نام‌گذارى سوره‌هاى قرآن مىتواند نشانى روشن از اهميت موضوع باشد مىدانيم كه سوره نهم قرآن را توبه نام نهاده‌اند . در عموم كتابهاى فقه و حديث مسلمانان ، فصلى به بيان توبه و اهميت آن اختصاص يافته است و با استفاده از آيات قرآن واجب بودن آن طرح شده است ؛ براى مثال مىتوان به صفحات 170 / 163 ج 4 اصول كافى ، چاپ علميه تهران و صفحات 119 / 91 ج 8 صحيح مسلم ، چاپ 1329 ق ، استانبول و صفحات 254 / 238 ج 3 اللولوء و المرجان فيما اتفق عليه الشيخان مراجعه كرد . در كتابهاى اخلاق و سنن مسلمانان نيز توبه در فصلى ويژه آمده است ؛ به عنوان مثال مىتوان به روضة الواعظين و بصيرة المتعظين شيعه آزاده و بزرگوار فتال نيشابورى و احياء علوم الدين دانشمند بزرگ غزالى كه هردو كتاب از مؤلفات ربع چهارم قرن پنجم است مراجعه كرد . مبحث توبه در كتاب پرارزش محجّة البيضاء ملا محسن فيض در چاپ جديد يكصد و چهار صفحه به قطع وزيرى است . نووى شارح صحيح مسلم در كتاب گرانقدر رياض الصالحين خود كه از آثار برجسته سنن و اخلاق در قرن هفتم هجرى است باب اول را در اخلاص و باب دوم را در توبه نوشته است . « 4 » در آثار برجسته عرفان و تصوف اسلامى توبه نخستين مقام از مقامات صوفى است ؛ براى نمونه به استحضار خوانندگان گرامى مىرساند كه در ترجمه رساله قشيريه چنين آمده است : « و توبه اولى منزلى است از منزلهاى اين راه و اول مقامى است از مقامهاى جويندگان و حقيقت توبه در لغت بازگشتن بود و توبه اندر شرع بازگشتن بود از نكوهيده‌ها باز آنچه پسنديده است از شرع » . « 5 » عز الدين محمود بن على كاشانى در مصباح الهداية و مفتاح الكفاية كه از آثار معروف قرن هشتم هجرى است در آغاز باب نهم كه بيان مقامات است چنين آورده است : « اساس جمله مقامات و مفتاح جميع خيرات ، و اصل همه منازلات و معاملات قلبى و

--> ( 4 ) . ترجمه روضة الواعظين ، صفحات 757 / 751 ، به قلم اين بنده ، تهران نشر نى ، 1366 ش ، و احياء علوم الدين ، 2126 / 2070 ، چاپ دار الشعب مصر ، و محجة البيضاء ، 104 / 1 ، ج 7 ، چاپ استاد على اكبر غفارى و رياض الصالحين من كلام سيد المرسلين ، 24 / 10 ، چاپ 1393 ق ، بيروت . ( 5 ) . ترجمه رساله قشيريه ، ص 136 ، چاپ مرحوم استاد فروزانفر ، تهران ، شركت انتشارات علمى و فرهنگى 1367 ش .