محيى الدين عربى است . اين دست آثار ، كه افزون بر اعتناى به شريعت ، با نوعى نگرش عرفى و واقع‌نگرى دنيوى تأليف شده ، در تمام دوران اسلامى و تا نزديكى مشروطه ادامه داشت ، گرچه در اين اواخر ، اين آثار ، نه زيبايى متون كهن را به لحاظ نثر داشتند و نه از نوآورى و ابتكار جديدى در نحوهء انديشيدن بهره‌مند بودند . « 1 » پس از آن ، سنّت سياست‌نامه‌نويسى تحت تأثير نگرش جديد ، به كنار نهاده شد و دور جديدى در ترجمهء متون سياسى غرب جديد آغاز گرديد . گفتنى است كه سياست‌نامه‌ها بيش از آنكه در صدد بيان فلسفهء سياسى باشند ، به علم سياست به معناى چگونگى برخورد حاكمان و مردم مىپردازند و از ماهيّت حكومت و قدرت و كنترل آن كمتر سخن مىگويند . تأليف آثار سياست‌نامه‌اى ، در روزگار صفوى در امتداد همان سنّت ايرانى ادامه يافت و آثار چندى از سوى عالمان اين دوره تأليف شد كه برجسته‌ترين آنها كتاب روضة الأنوار عباسى اثر محقّق سبزوارى ( م 1090 ه . ق ) است . در زبان عربى نيز اين قبيل آثار فراوان نوشته شده است كه از جمله مىتوان به كتاب سراج الملوك از محمّد بن وليد طرطوشى « 2 » و كتاب بدايع السلك فى طبايع الملك از ابو عبد اللّه بن الأزرق ( م 896 ه . ق ) ياد كرد . « 3 » اين قبيل آثار را نبايد در امتداد يا كنار آثارى چون أحكام السلطانية ابو الحسن ماوردى يا حتّى سلوك الملوك فضل اللّه بن روزبهان خنجى ( م 927 ه . ق ) قرار داد ؛ چرا كه نگرش آنان ، بيش از آن‌كه بر محور وزارت و سلطنت باشد ، بر نوعى حكومت فقهى و شرعى است .

--> ( 1 ) . ر . ك : « چند اثر فارسى در اخلاق » ، محمّد تقى دانش‌پژوه ، فرهنگ ايران زمين ، ج 19 ، صص 261 - 284 ؛ نشريهء كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ( دربارهء نسخه‌هاى خطّى ) ، ج 1 ، صص 211 - 227 . ( 2 ) . تحقيق جعفر البياتى ، بيروت ، رياض الريس ، 1990 م . ( 3 ) . تحقيق دكتر على سامى النشار ، بغداد ، وزارة الإعلام ، 1977 م ، 2 ج .