لاجرم جهت تمييز ميان صلاح و فساد در « 1 » اعمال ، و شناخت « 2 » نيك و بد احوال ملكات در مآل « 3 » ، ميزان عدلى و معيار مستقيمى « 4 » ضرورت افتد كه در هر جزوى از جزئيّات « 5 » حوادث روزگار به انديشه و تامّل « 6 » بسيار و تعب تلاحق « 7 » افكار حاجت نشود ، از آن‌كه اوقات « 8 » خردمندان جهان خصوصا « 9 » سلاطين زمان به مصالح امور ضرور و غمخوارگى نظام جمهور ، مصروف بايد شد و جهت تمييز حقّ و باطل هر امر جزوى ، اوقات گرامى را به اجتهاد « 10 » صرف نمودن در اختيار نيك و بد حوادث غيرمتناهى « 11 » ، تضييع عمر « 12 » عزيز كردن « 13 » مخالف طريق صلاح « 14 » و صواب است و بيرون از مسلك اولوالالباب ، چرا كه نزد عقلا و اذكيا به دلايل و براهين عقلى و نقلى مبيّن و معيّن گشته كه هيچ معيارى جهت تمييز حسن و قبح در « 15 » اعمال بشرى بهتر از قوانين شرايع و نواميس « 16 » پيغمبرى نيست . از آن‌كه « 17 » هرچه انبيا به قوّت قدسى و به مدد مقدّمات حدسى « 18 » مقنّن ساخته‌اند ، عقل‌هاى ناقص آحاد النّاس را قوّت ترتيب و تنسيق « 19 » چنان قواعد « 20 » كليّه نخواهد بود و هرچه به وضع قانون « 21 » سلاطين روزگار قرار يافته « 22 » باشد ، هرچند بر نهج عقل و « 23 » عدل موافق باشد ، فامّا از قصورى و « 24 » فتورى خالى نتواند « 25 » بود ، از آن‌كه بر اسرار احكام الهى كسى را به غير انبيا و اوليا اطلاع يافتن ميسّر نيست « 26 » . نظم « 27 » گر نبودى گوش‌هاى غيب‌گير 85 * وحى ناوردى ز گردون يك بشير ور نبودى ديده‌هاى صنع‌بين * نى فلك گشتى ، نه خنديدى زمين

--> ( 1 ) . م : - در . ( 2 ) . م : سياحت . ( 3 ) . م : - ملكات در مآل . ( 4 ) . م : معتمدى . ( 5 ) . م : - جزئيات . ( 6 ) . م : - تأمّل . ( 7 ) . م : تأمّل و . ( 8 ) . م : - اوقات . ( 9 ) . م : + ملوك و . ( 10 ) . م : - به اجتهاد . ( 11 ) . م : دفعى . ( 12 ) . م : - عمر . ( 13 ) . م : - نمودن . ( 14 ) . م : - صلاح . ( 15 ) . م : - حسن و قبح در . ( 16 ) . م : - شرايع و نواميس . ( 17 ) . م : چرا كه . ( 18 ) . م : + معيّن و . ( 19 ) . م : - و تنسيق . ( 20 ) . م : آنچنان قوانين . ( 21 ) . م : قوانين . ( 22 ) . م : - روزگار قرار يافته . ( 23 ) . م : - عقل و . ( 24 ) . م : - قصورى و . ( 25 ) . م : نخواهد . ( 26 ) . م : - از آن‌كه بر . . . ميسّر نيست ، + از آن‌كه بر سرّ احكام انبيا و اوليا كسى را اطلاع نيست . ( 27 ) . م : مثنوى .