بحث ديگر راجع به تاريخ درگذشت مؤلف است كه درين باب نيز دو نظر اظهار مىشود : يكى آن كه چون در همه نسخه‌هاى موجود قابوس‌نامه تاريخ آغاز تأليف كتاب ، به حروف نه به رقم ، 475 هجرى « 1 » ذكر شده است ، بنابرين عنصر المعالى ناگزير تا اين تاريخ حيات داشته است و با توجه به اين كه مىگويد : در اين زمان شصت و سه ساله بوده پس تاريخ تولدش نيز 412 هجرى است . قبول اين نظر مستلزم آنست كه قول برخى مورخان كه وى در 462 ه . و گيلانشاه در 470 ه . درگذشته است ، نادرست باشد زيرا چنين پنداشته‌اند كه جز همين كتاب سند ديگرى در اختيار موّرخان نبوده است . بر اثر اين نظر حتى تصور شده است كه شايد مراد از امير كيكاووسى كه مسعود سعد سلمان جزء درباريان شيرزاد بن مسعود بن ابراهيم غزنوى ( 492 - 508 ) از وى نام برده و او را به دليرى و دانشمندى و آگاهى از شعر و نجوم وصف كرده - است همين امير عنصر المعالى كيكاووس بن اسكندر ، مؤلف قابوس‌نامه ، باشد كه هم داراى چنين فضائلى بوده و هم با دربار غزنويان پيوستگى داشته و از اقامت خود در هندوستان نيز سخن رانده است . اگر اين احتمال درست باشد نتيجه گرفته‌اند كه شايد عنصر المعالى لا اقل تا حدود 492 هجرى در دربار شيرزاد در هند بسر برده و ساليان دراز يعنى نزديك هشتاد سال زيسته است « 2 » . عقيدهء ديگر مبتنى بر درست شمردن روايت مورخان در باب وفات مؤلف

--> ( 1 ) - اين تاريخ در ترجمهء تركى قابوس‌نامه 473 ه . است ( رك . Rieu 117 a فهرست نسخه‌هاى خطى تركى ؛ W . pertsch 302 , n . 1 ) كه درست نيست . ( 2 ) - سعيد نفيسى ، قابوس‌نامه ، مقدمه : يب - يج ؛ منتخب قابوسنامه ، مقدمه 22 - 24 ؛ نيز در باب رد تاريخ 462 ه . رك . . 145 . oN , 105 . o , muesuM hsitirB eht ni stpircsunaM naiwrep 1 . n , 302 hcstreP . W ; eht rof . tac eht ot . lppuS , uejR R . N . Frye , Notew on the Renaissance of the 01 th and 11 th centuries in Easrern Iran , Central Asiatic Journal I ( 5591 ) 731 - 341 .