لون او بر جمله اجزا بتابد . و بدانك نگين‌پارها بر دو قسم باشند : يا همچنانك از معدن برون آمده باشد و در آن تصرّفى نرفته آن را « عجمى » خوانند ، و ممسوح آنك سوده بود بر شكلى معيّن مثل مدوّر يا مربّع يا مسدّس يا مثمّن ، و مدوّر از دو نوع باشد : مدوّر حقيقى و مدوّر طولانى كى آن را به اصطلاح جوهريان و حكّاكان مضرابى خوانند . و مربّع نيز دو نوع بود : حقيقى كه اضلاع آن متساوى باشند و آن شكل ناستوده دارند ، و هر نگين كى بر آن شكل بود كم‌قيمت باشد . و جمله نگينهاى ممسوح ذو اضلاع چون مربّع و مسدّس و مثمّن بايد كه گوشه‌هاى هريك برابر هم باشند تا ناقص نباشد . و هر مربّعى كه روى آن سوده باشد از چهار طرف اعنى مكعّب بود آن را مدّرج گويند . ميان ممسوح و او در قيمت تفاوت بسيار بود و هرچ مثمّن و مسدّس باشد و اضلاع آن در بلندى مساوى سوده به اصطلاح جوهريان مدحرج گويند . [ a 9 ] و هر مدوّر و مضرابى و جدرانى را كه پشت آن مقبّب باشد و قيمت آن زيادت بود ، و اگر پاره باشد از لعل يا ياقوت روى آن هموار كرده يا مقبّب سوده آن را « ساء » « 1 » خوانند ، و ميان « ساء » و عجمى در قيمت تفاوت بسيار باشد و بيش‌بها . فصل چهارم « 2 » در قيمت انواع ياقوت اما قيمت ياقوت و ديگر جواهر به اختلاف مكان و زمان و

--> ( 1 ) - كذا بدون نقطه . در الجماهر بيرونى ديده نشد . ( 2 ) - اصل : 4