كى از كسى خواهد زود روا شود . و هيچ جوهر او را نتراشد مگر الماس ، و او جملهء جواهر را بتراشد . و مزاج ياقوت سرخ به مزاج زر نزديك است . چه طبايع چهارگانه صورت جوهرى او را افساد نتوانند كرد ، مگر آنك ياقوت به كوفتن باطل شود و خاكى گردد . و ثقيلترين جملهء جواهر ياقوت است كى هر جوهر كه در حجم برابر ياقوت باشد به ثقل به او نرسد . و به قول ارسطاطاليس سرخى او در آتش مفرط زيادت شود و طراوت او بيشتر گردد . و طبع ياقوت سفيد گرم و خشك است ، بدين سبب در مفرّحات تركيب كنند . و كبود در گرمى فروتر از سرخ بود . و به تشنگى در دهان داشتن كبود بهتر باشد . چه او را خاصيّت است در سرد كردن جگر . و ياقوت زرد به درجه از كبود فروتر بود . و انواع ديگر را اثر خاصيّت به قدر لون باشد .