أبو القاسم عبد الله بن علي الكاشاني ( القاشاني )
30
عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى )
و لغت خويش نهادهاند و به چيزى و رنگى نسبتى كرده . [ a 7 ] فصل در معادن ياقوت معادن ياقوت درين روزگار معيّن نيست و در آن اقاويل مختلف بسيار ياد كردهاند . استاد ابو ريحان در جماهر الجواهر آورده است كى معادن جملهء انواع ياقوت در زمين هند در طرف شرقى در جزيرهء سرنديب است در كوههاى درياى هركند . در غلافى سفيد مى - يافتهاند . چه هر جوهر معدنى كه شفّاف بود چنان اقتضا مىكند كه در غلاف باشد ، به سبب آنك جوهر مادّهء شفّاف در ابتداى خلقت مائيّتى بوده باشد و منجمد و متحجّر شده و هر جوهر كه مائى بود آن را وعائى بايد تا از مادّه متلاشى و مضمحل نشود و غلاف آن جوهر را وقايه و حافظى باشد از اضداد . و يعقوب كندى آورده است كى معدن ياقوت در جزيرهاى است ماوراى سرنديب در كوه راهون كه از غايت ارتفاع و بلندى و بزرگى به هيچ وجه بر آنجا نتوان شدن . به اوقات از آن كوهها در مسيل سيل در ميان ريگها و سنگها انواع يواقيت مىيابند ، و مساحت آن جزيره كمابيش شست فرسنگ باشد . و ديگران آوردهاند كى در جزيره [ اى ] از جزاير سرنديب كوهى است كه آن را كوه احمر خوانند . معدن ياقوت سرخ در آنجاست و آن كوه را طول و عرض معلوم كردهاند ، مسامت خطّ استواست در طرف مشرق . و از روى طبيعت چنان