و از تركيب و اختلاط بياض و سواد الوان مختلف حادث مىشوند . اعتبار ياقوت در قسمت اول لون او چهار جنس است : سرخ ، زرد ، كبود ، سفيد . و هر جنسى را جوهرى است شبيه او ، از روى لون و صلابت و جلا و غير آن كى تمييز ميان اين اشباه و اجناس ياقوت جز جوهرى حاذق يا حكّاكى عالم نتواند كرد . و خواصّ آن اشباه هرگز به خاصيّت و فعل ياقوت نرسد . و شريفترين اجناس ياقوت سرخ است بدان سبب كى لون سرخى از عوارض صحّت است و توابع فرح ، و علامت اشتعال حرارت غريزى است و آن جنس عزيز الوجود ، و قيمت او از جملهء انواع ياقوت بيش است و خواصّ و فعل و اثر آن زيادت از جملهء انواع ياقوت . . . و او جوهرى است كى مبرد قبول نكند و هيچ جوهر او را نتراشد مگر جوهر الماس ، و او جملهء جواهر صلب را بتراشد . [ b 6 ] و اگر ياقوت را به كزّات در آتش نهند و او را به آتش سرخ كنند هرگز تباه نشود و مفتّت نگردد بل رنگين‌تر شود و نيكوتر گردد . و او را از اشباه و نظاير به آتش بتوان شناخت و صورت او را باقى عناصر نيست نتواند كرد . و ياقوت [ را ] به لغت فرس « ياكند » گفته‌اند و لفظ ياقوت عربى است ، و حمزهء اصفهانى آورده است كه فارسيان ياقوت