أبو القاسم عبد الله بن علي الكاشاني ( القاشاني )

18

عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى )

ملحى است ، همچون زاج و نوشادر و قلقند و قلقنطار و قلقنديس . و اگر متحلّل نمىشود و آن اجسام دهنى است ، مثل زرنيخ و كبريت . و متطرّقات سبعه اجسامى گدازندهء صابرند بر آتش ، و صابر آن است كى جدا مىگرداند او را از حيّزى كه متبخّرست مانند شمع و قير . و متطرّق آنك غير آن باشد چون زجاج و مينا . امّا كيفيّت تولّد اجساد سبعه اصل اين عنصر متطرّق را زيبق نهاده‌اند ، و بيان حقيقت تولّد سيماب و آنك زيبق عنصر متطرّقات است آن است كى تولّد زيبق از اين است كى ارضيّتى لطيف مخالط او باشد ، تا غايتى كه آن اجزاى ارضى يابسهء لطيفه همگى سطح آن مائيّت فرو گرفته باشد . دوم در بيان آنك زيبق متطرّقات است ، درين سه وجه است . وجه نخستين آن است كى اينها به گاه ذوبان مثل زيبق‌اند ، امّا در رصاص هيچ شكّى نيست ، اما غير رصاص در گداز مانند زيبق سرخ است . وجه دوم آنك زيبق به آن تعلّق مىگيرد . و وجه سوم چون سيماب منعقد مىشود به رائحهء كبريت همچون رصاصى مىشود . و چون اين اصل معلوم شد گوئيم كه اجساد متكوّن