أبو القاسم عبد الله بن علي الكاشاني ( القاشاني )

ديباچه 3

عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى )

يادداشتى بر چاپ نو پنج سال پس از نشر اين كتاب ، نسخه‌اى از كتاب جواهرنامهء نظامى تأليف ، محمد بن ابى البركات جوهرى نيشابورى در سال 592 را شناختم ( نسخهء كتابخانهء ملك ) و چون آن را خواندم متوجه شدم كه دو كتاب عرائس الجواهر ( متن حاضر ) و تنسوخ‌نامهء ايلخانى خواجه نصير الدين طوسى چيزى نيستند جز جواهرنامهء نظامى . تنسوخ‌نامه را مرحوم محمد تقى مدرس رضوى چاپ كرد و عرائس الجواهر كاشانى را خودم و چون متوجه بر آن همسانى شدم نخستين مقاله‌ام در مجلهء يغما سال بيستم ( 1350 ) به چاپ رسيد و خانم وسل Z . Vesel بر اساس آن موضوع را به قلمرو شرق‌شناسى كشانيد . تفصيل لازم در مورد اين مباحث در مقدمهء جواهرنامهء نظامى آمده است . ( تهران ، 1383 ) . عرائس الجواهر به مناسبتى كه خاندان مؤلفش از مردم كاشان بوده و در كاشىپزى ( سفال رنگين و زرين ) اسلوبى را ايجاد كردند كه بر كارهاى پيشين حتى نيشابور برترى هنرى داشت - و او شمه‌اى از آن اصول در صنعت كاشىگرى ( غضاره ) را درين كتاب آورده است - و ارزشى خاص دارد Sarre - آلمانى اين قسمت را به آلمانى درآورده بود و بعدها مقاله‌اى از J . E . Dayton با عنوان : AbuQasim of Kashan and the Problem of Persian glazing در مجلهء Annali ( س 37 ، ش 2 ، 1977 ، صص 143 - 152 ) انتشار يافت كه اسد اللّه ملكيان از آن در Abstracta iranica ( 2 : 165 ، 1979 ) معرفى نوشت . ملكيان مقالهء ديگرى هم دارد كه براى صنعت كاشى كاشان مهم است . تحت عنوان : The Safi strain in the Kashan . OrientaL Art . Xll ( 1966 ) no . z : 251 - 258 از ديگر مقاله‌هاى خارجى دربارهء ابو القاسم كاشانى و مبحث كاشىگرى او نوشتهء J . W . Allan است با اين مشخصات : Abu - il Quasim's treatise on Ceramics . iran . ii . ( 1972 ) . iii - 120