خواجه نظام الملك الطوسي

348

سير الملوك ( سياستنامه ) ( فارسى )

به كار بردن لفظ « باز » بىافزودن هيچ حرف اضافه بمفهوم « باز بسوى » در نوشته‌هاى كهن آمده است ( فارس‌نامه ص xxvii : تذكرة الاوليا ج 2 ص 13 : تاريخ برامكه ص رسد : تاريخ سيستان ص كاس 14 ) در متن سير الملوك لفظ « با » هم به همين مفهوم ديده مىشود 270 / 8 « باز با پارس روم » 285 / 9 « خود بارى آمد » باور كردن : ( فعل غيرشخصى ) 149 / 18 « كس را باور نمىكرد » : 255 / 18 « باورش نمىكرد » ( سفرنامه ص 77 س 6 ح 7 ) با عبارت امروزهء « باورم نيست » و با فعل غيرشخصى « آرزو كردن » مقايسه كنيد . بد داشتى : سختى 103 / 18 بر : 306 / 7 « سال بر دويست و هفتاد » : آخر نسخهء P « سال بر نود و چهار » : ( لازار ص 404 بند 635 ) برآمدن : بالغ شدن ، برابر و مساوى بودن 25 / 7 : 38 / 8 : 92 / 14 : 94 / 13 : 155 / 14 : 309 / 7 ( نصيحة الملوك ص 9 س 12 « هر نمازى از آن وى بهفتاد هزار نماز برآيد » ) برآمدن : محروم شدن ، بازماندن 75 / 5 : 76 / 6 برانداختن : برانداز كردن 124 / 16 بردادن : برشمردن 156 / 22 ( تاريخ بيهقى ص 293 س 19 ح 3 ) برداشتن : طول كشيدن ، دوام آوردن 310 / 19 « و مدتى دراز برداشت » 319 / 7 « سى و اند سال فتنهء او برداشت » ( تاريخ بيهقى ص 6 س 1 ح 3 ) برداشتن : كوچ كردن 25 / 10 « از آموى برداشت » برزن : محله 113 / 15 برزيدن : ورزيدن 151 / 1 : 218 / 16 : 283 / 6 برنا : مرد جوان 91 / 15 : 186 / 1 برناپيشه : جوانمردپيشه 91 / 6 ( با « عيارپيشه » مقايسه كنيد ) برسرى : اضافى 144 / 10 ( ديوان عطار ص 789 ) بسامان : درست‌كار 328 / 4 بش : موى گردن اسب 59 / 1 ( لغت فرس ص 218 ) بن ، از بن : كاملا ، تمام 185 / 13 ( ديوان منوچهرى ص 98 س 12 « يكى را ز بن بيستگانى نبخشى * يكى را دوباره دهى بيستگانى » ) بوارد : خوردنيها يا نوشيدنيهاى سرد 171 / 11 بوش : گروه ، انبوه 61 / 7 ( P ) بيدادى : بيداد ، ظلم 45 / 12 ، 18 بها : خوشا 275 / 12 « بها و نعمه » يعنى نعم المطلوب بيران : ويران 16 / 16 : 177 / 11 : 194 / 11 : 214 / 1 : 251 / 13 : 284 / 2 : 308 / 8 بيرانى : ويرانى 177 / 3 ، 6 : 252 / 13 بيستگانى : 135 / 2 : 154 / 2 ، 3 ( برهان قاطع « مواجب لشكريان و جيره و ماهيانهء نوكران » : تاريخ بيهقى ص 59 س 4 ح 1 : مفاتيح العلوم ص 65 س 5 « اصناف الارزاق فى ديوان خراسان ثلاثه : احدها حساب العشرينية و هى اربعة اطماع فى الستة » ) اصل اين كلمه درست معلوم نيست . البته بايد آن را با توجه به استعمال « بيستگان » كه تنها بمعنى « بيست بيست » است توضيح نمود . بارتلد ( تركستان ص 230 ح 11 ) اظهار عقيده كرده است كه