خواجه نظام الملك الطوسي
مقدمهء مصحح 19
سير الملوك ( سياستنامه ) ( فارسى )
تاريخ گزيده حمد اللّه مستوفى قزوينى جوامع الحكايات محمد عوفى . در كتابهاى سگانهء آخر نام « سير الملوك » و مؤلف آن برده شده است و از عبارتهاى منقول معلوم است كه آن نويسندهها همين سير الملوك نظام الملك را در دست داشتهاند . اما در نصيحة الملوك عبارتى هست در ص 62 س 8 كه اينطور شروع مىشود : « هم از اسماعيل سامانى روايت كردند اندر كتاب سير الملوك » و داراى دو موضوع است ، يكى عدل اسماعيل و مظالم نشسن او و دوم پيروزى او بر عمرو ليث و ناپذيرفتن او گنجهاى صفاريان را از عمرو ليث . قسمت اول اين داستان در سير الملوك نيامده ، ولى قسمت دوم با فصل سوم سير الملوك بندهاى 19 - 21 مطابق است . باوجوداين هيچ تشابه عبارات و كلمات ديده نمىشود مگر كلمهء « نسخه » و عبارت « در گردن من » كه شايد اينها استدلال كافى نباشد كه غزالى اين حكايت را از اثر نظام الملك گرفته باشد . عبارات بسيار ديگر هم هست مخصوصا در فصول اول سير الملوك كه در نصيحة الملوك هم درج شدهاند بىكمترين فرق در كلمات . بعضى از اينها عبارت است از اخبار رسول و گفتههاى اوليا كه نويسندگان كتب اخلاق آنها را معمولا نقل مىكردهاند و بعضى نيز حكايتهايى است كه در آنها فرق كلمات نيست ولى تنها در نامهاى كسان اختلاف است . در مورد اينها احتمال دارد كه نظام الملك و غزالى هر دو از منابع مشترك استفاده كرده باشند و نظام الملك براى مقصود خودش نامها را تغيير داده باشد . پس با وجود اينكه غزالى نام سير الملوك را برده است نمىتوان معتقد شد كه وى از اثر نظام الملك مستقيما نقل قول كرده است .