فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
9
سلوك الملوك ( فارسى )
موضوع كتاب و مؤلف آن اين كتاب مشتمل بر يك دوره حقوق عمومى اسلام است كه آرا و نظريات پيشروان دو مكتب از وسيعترين و مهمترين مكتبهاى فقهى ( حنفى و شافعى ) را در مباحثى كه مطابق تقسيمات معمول امروز در محدودهء حقوق اساسى و ادارى و مالى و جزائى جاى مىگيرد بيان مىكند ، و همچنين رابطهء حكومت اسلامى را با كشورهاى غير مسلمان - چه در حال صلح و چه در صورت جنگ - مشخص مىسازد . مؤلف آن فضل اللّه بن روزبهان خنجى اصفهانى است كه در زمان خود به « خواجه ملا » يا « خواجه مولانا » مشتهر بوده و در شعر تخلص « امين » داشته است . او ايام كودكى را در شيراز گذرانيده و پس از انجام تحصيلات مقدماتى در 17 سالگى همراه مادر ، و ظاهرا در التزام خدمت پير و مراد خود شيخ جمال الدين اردستانى ، شيراز را ترك گفته و مدتى در مراكز علمى اسلامى خارج از ايران به درس و بحث پرداخته است . مادر او در قاهره ، و شيخ و مرشد او در بيت المقدس وفات يافتهاند . درست نمىدانيم كه اين نخستين سفر فضل اللّه چند سال طول كشيده است . او به سال 877 در بغداد بوده و اين تاريخ قاعدة بايد مربوط به اوائل سفر او باشد . سال فوت شيخ جمال الدين اردستانى را هم دو سال بعد يعنى در 879 قيد كردهاند « 1 » . آنچه مىدانيم فضل اللّه در اين سفر به زيارت حج نيز رفته و پس از بازگشت به وطن يكبار ديگر در بيست و پنج سالگى عزم سفر كرده است . در 886 او را باز در قاهره مىيابيم و در 877 خبرش را از مدينه داريم كه چند ماهى در آنجا بوده و از محضر درس علامهء زمان امام محمد سخاوى استفاده كرده است .
--> ( 1 ) معصوم عليشاه مىگويد : آن بزرگوار صاحب تصانيف بسيار و منظومات زياده از پنجاه هزار بيت است و نيز مىگويد سلسلهء پير جماليه از سلاسل معروفيهء تصوف منتسب به اين جمال الدين است ( طرايق الحقائق جلد دوم صفحهء 355 ، تهران 1339 ) .