شهمردان بن أبى الخير رازى

13

روضة المنجمين ( فارسى )

حاصل آمذ [ چندين ] و اين ، يك ؟ ؟ ؟ برج و نوزده درجه و پنج دقيقه و چهل و هشت ثانيه است . تفريق : جنس از جنس ( 13 ) نقصان بايذ كردن و اگر تمام نبوذ يكى از زبر برگير و آنچ بايذ ازو برود باقى بر افزاى و برين عمل ، تا از همه بپرداختن و تضعيف و تصنيف هم‌چنين ، اما تضعيف : آنست كى يكى دو گردانى و چون مرتبه از نصيب خويش فزون شوذ چنانك در جمع گفتيم يكى بر مرتبهء زبرين او فزائى . تنصيف : چون به دو نيم كنى اندر كسر نگاه كن اگر در برج افتذ پانزده بر درجات فزاى كى نيمهء سى است ، و اگر در درج و دقيقه و ديگر جنس‌ها افتذ از بهر نيمه سى بيك مرتبه فروذ آور چه سى نيمهء شصت بوذ . ضرب : بيشتر عمل چنان كنند كى همه يك جنس گردانند چنانك چون برج و درج و دقيقه بوذ برج اندر سى ضرب كنى و بر درجات افزايى . آنگاه آنچ از درجات برآيذ اندر شصت ضرب كنى تا دقايق گردذ و آنچ از دقايق با تو بوذ برو فزاى تا همه ، دقايق گردذ آن وقت بر آن‌گونه كى گفتيم عمل كنى تا غرض حاصل گردذ . قسمت : آنچ منجمان به كار دارند [ آنست ] كى مقسوم و مقسوم عليه با جنس مرتبه كهترين كنند چنانك اندر ضرب گفتيم و عملش هم با آن افتذ كى پيش ازين در باب هفتم گفته‌ايم . باب دهم : [ فصلى چند مفرد ] آنچ به كار بايذ اندر عمل ضرب و قسمت ضرب ، ما دون العشرات است اندر يك‌ديگر كى هر عددى كى چون در خويشتن يا در عددى ديگر ضرب كنى چى زايذ و ما اين را جدولى نهاذيم تا بر آن قياس معلوم شوذ و دانستن اين آنست كى عددى را اندر عرض طلب كنى و دوم را اندر طول ، آنچ برابر هردو يا بى [ حاصل ] ضرب هردو عدد بوذ و عدد جذر يك جايگاه بازآيذ و ديگر آن‌دو و از بهر قسمت نسبة ستين ( 14 ) [ ستين ] بايذ كى معلوم بوذ تا به آسانى در توان يافتن . اوّلا سه اصل معلوم بايذ كردن 6 عشر ، 10 سدس ، 12 خمس و از يكى تا شش همچنين بايذ كى معلوم بوذ ، چنانك 1 . سدس عشر ، 2 . ثلث عشر ، 3 . نصف عشر ، 4 . ثلث خمس ، 5 . نصف سدس . پس نگاه كنى اگر با عشرات يكى بوذ ، يا شش يا سه يا هشت شش بعشر بيفكنى و اگر دو بوذ يا هفت دوازده به خمس [ بيفكنى ] و اگر چهار بوذ يا نه چهار ثلث خمس .