ابن عربى ) و انتساب آن به امام على ( ع ) باشد . مطابق اين انديشه ، كه دكتر شفيعى كدكنى براى آن خاستگاه خرّمدينى قائل شده‌اند ، همهء پيامبران تاريخ تكرار و تجلّى روح و حقيقتى واحدند و تفاوت فقط در اسمها و جسمهاى آنهاست . « 1 » طبعا در باورهاى اسلامى ، اين روح و حقيقت يگانه ، حضرت محمّد ( ص ) است و حتّى حديثى نيز دالّ بر اين معنى ( حضور همه زمانى ) از زبان ايشان نقل شده است كه « انا الّذى حملت نوحا فى السّفينة بامر ربّى و انا الّذى اخرجت يونس من بطن الحوت باذن ربّى و انا الّذى جاوزت بموسى بن عمران البحر بامر ربّى و انا الّذى اخرجت ابراهيم من الّنار باذن ربّى و . . . » « 2 » اين تلقّى بعدها در ميان شيعيان به امام على ( ع ) نسبت داده شده و اعتقاد به حضور روحانى ايشان در همهء زمانها از آدم ( ع ) تا خاتم ( ص ) در قالب چنين اشعارى رواج يافته است : تا صورت پيوند جهان بود على بود * تا نقش زمين بود و زمان بود على بود مسجود ملايك كه شد آدم ز على شد * آدم چو يكى قبله و مسجود على بود هم موسى و هم عيسى و هم خضر و هم الياس * هم صالح پيغمبر و داوود على بود « 3 » بر اين اساس ، معاصرت حضرت على ( ع ) با سليمان پيغمبر و رستم پهلوان را مىتوان نمود داستانى اين باور شيعى دانست كه احتمالا در دوره صفويّه معتقدان و مبلّغان پرشورى نيز داشته است . « 4 » جالب اينكه در منظومهء رستم‌نامه اين موضوع از جانب خود حضرت به رستم بيان مىشود و اين درواقع اعتقاد سراينده - و هم‌عصرانش - و نيز تعليل او دربارهء چگونگى و چرايى ربط زمانى امام على ( ع ) با

--> ( 1 ) . دراين‌باره ، رك : آفرينش و تاريخ ، ص 89 مقدمه ؛ قلندريّه در تاريخ ، محمد رضا شفيعى كدكنى ، ص 58 . ( 2 ) . « فرّه » ، عبد الامير سليم ، سخنرانىهاى دومين دورهء جلسات سخنرانى و بحث دربارهء شاهنامهء فردوسى ، ص 113 . ( 3 ) . به نقل از : قلندريّه در تاريخ ، ص 58 . ( 4 ) . انعكاس اين انديشهء سنّتى در شعر بعضى از شاعران معاصر هم ديده مىشود . ابيات زير از شادروان حسن فرح‌بخشيان ، متخلّص به ژوليدهء نيشابورى ، است : على قبل از آدم على بوده است * كه احياگر نسل آدم على است به فرمان خلّاق بارى كليم * شكافندهء نيل از هم على است ( دلا بسوز . . . ، صص 104 - 105 )