على اكبر دهخدا

1369

امثال و حكم ( فارسى )

نگويم لب ببند و ديده بردوز * و ليكن هر مقامى را مقالى . سعدى . نظير : هر سخن را جايگاهيست . قرة العيون . هر سخن جائى و هر نكته مقامى دارد . لكل مكان مقال . رجوع به : فقرهء قبل شود . لكل موسى فرعون . لَكُمْ دِينُكُمْ وَ لِيَ دِينِ . قرآن كريم . سورهء 109 . آيهء 6 . اقتباس : مرا شكيب نمىباشد اى مسلمانان * ز روى خوب لكم دينكم ولى دين . مالى و للناس كم يهجوننى سفها * دينى لنفسى و دين الناس للناس . نظير : عيسى بدين خود موسى بدين خود . لگام بر باد نهادن . مثال : كجا رفت ننگ و كجا رفت نام * كه بر باد صرصر نهاده لگام . مرحوم اديب . لگام‌گير . مثال : چون از خطر خبيص بيرون شد خود را بملك كرمان تهنيت كرد و گفت اينجا منزلى لگام‌گير بود چون بعافيت رستيم كرمانرا برديم . تاريخ سلاجقهء كرمان . نظير . دامن‌گير لگد به بخت خود زدن . تمثل : آتش در خرمن خود ميزنى * دولت خور را بلگد ميزنى . نظامى . لگد بگور حاتم زده است . بطنز و استهزا . بىنهايت بخيل و ممسك است . لگد ماديان بنريان درد نكند . نظير : زن و شوهر جنگ كنند ابلهان باور . . للبقاع دول . اقتباس : صدر عالم چو بار داد در او * آسمان گفت للبقاع دول . كمال اسمعيل . للحروب رجال . تمثل : مبارزان طريقت كه نفس بشكستند * به زور بازوى تقوى و للحروب رجال . سعدى . لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ . قرآن كريم . سورهء 4 . آيهء 12 . للعاقل شمة . خردمند پيش بين باشد . لم اندم قط على ما لم اقل و ندمت كثيرا على ما قلت . ( قال كسرى . . . ) نظير : بسكه بر ناگفته شادان بوده‌ام * بسكه برگفته پشيمان بوده‌ام . رودكى . لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ وَ يُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِما لَمْ يَفْعَلُوا قرآن كريم . سورهء 61 . آيهء 2 . و سورهء 3 . آيهء 185 . لنا علم و للاعداء مال رضينا قسمة الجبار فينا . منسوب بعلى عليه السلام . نظير : چون دين و خرد هستمان چه باك است * گر ملكت دنيا بدست ما نيست . ناصر خسرو .