على اكبر دهخدا

1268

امثال و حكم ( فارسى )

گبت ناگه بوى نيلوفر بيافت خوشش آمد سوى نيلوفر شتافت تا چو شد در آب نيلوفر نهان او به زير آب ماند از ناگهان ( همچنان گيتى كه دارد انگبين * چون بماند داستان من بر اين . . . ) منسوب برودكى . گچ را كخ نپزد . كخ بضم اول و سكون ثانى گياهى باشد كه از درون آب رويد و از آن حصير بافند و در خراسان انگور و خربزه بدان آويزند . برهان . تمثل : زان ايمنى از ديدن هركس كه بگويند * اندر مثل عامه گچ را نپزد كخ . سنائى . نظير : با اين چيزها قبر آقا درست نميشود . گدا اگر همه عالم به دو دهند گداست جمال در نظر شوق همچنان باقى . . . ) سعدى . رجوع به : اگر بپوشى رختى . . . ، شود . گدا بگدا رحمت خدا . هرگز جمال مال نديده است جز بخواب * هر كو گداى از پس ديگر گدا شده است . ناصر خسرو . كورى دگر عصاكش كور دگر شود . عبد صريخه امة رحل يعض غاربا مجروحا . ذليل عاذ بقرملة . گدا بهر طمع فرزند خود را كور ميخواهد . تمثل : فلك با تنگ‌چشمان گوشهء چشم دگر دارد * كه چون فرزند كور آيد شود چشم گدا روشن . صائب . نظير : بسا شكست كز او كارها درست شود * كليد رزق گدا پاى لنگ و دست شل است . صائب . گدا پادشاهست و نامش گداست نگهبانى ملك و ملت بلاست . . . ) سعدى . رجوع به : آسوده كسى كه . . . ، شود . گدا چشم ( يا ) گدا ديده . اندك نگرش . مثال : مرتبت را خرد گزيده كند * باز آزت گدى ديده كند . سنائى . گدا داند كه ممسك كيست . گدا در جهنم نشسته است . نظير : كل صعلوك جواد . گدا را چو حاصل شود نان شام چنان شاد خسبد كه سلطان شام . سعدى . گدا را چه يك نان دهى و چه يك نان گيرى يكسان است . گدا را روسياه و توبره پر است . گدا را كند يك درم سيم سير فريدون بملك عجم نيم سير . سعدى . رجوع به : آنان كه غنىترند . . . ، شود . گدا را كه رو دادى خويش مىشود