على اكبر دهخدا
670
امثال و حكم ( فارسى )
چون همى بوى پياز آيد ز من تسخر مرا * ابلهى خواند اگر بر نام بو العنبر مرا . آقاى حاج سيد نصر اللّه تقوى . نظير : هرگز نشد ببوى چو عنبر سير * كنيت گرفت گرچه ببو العنبر آقاى حاج سيد نصر اللّه تقوى . چه سود چون همى ز تو گند آيد * گر تو بنام احمد عطارى . ناصر خسرو . بخوى خوب چو ديبا و چو عنبر شو . * گرچه در شهر نه بزاز و نه عطارى . ناصر خسرو . چون يار اهل است كار سهل است * ( گر ناز كشى ز يار سهل است . . . ) اوحدى كازرونى . اشاره : خواجه زان بىخبر كه يار اهل است * يار او اهل و كار او سهل است . نظامى . چون يار موافق نبود تنها بهتر * تنها به صد بار چو نادانت همتا . ناصر خسرو . چو نيكوئى كنى زان عذر ميخواه * كه نيكوئى دو گردد باش آگاه . ناصر خسرو . چو نيكى كنى نيكى آيدت برت * بدى را بدى باشد اندر خورت . فردوسى . رجوع به : از مكافات عمل . . . ، شود . چو نيكى كنى و نيايد ببار * بدى كن مگر بهتر آيد به كار . اسدى . رجوع : با بدان بد باش . . . ، شود . چو نيكى نمايدت گيتى خداى * تو با هركسى نيز نيكى نماى . اسدى . رجوع به : فقرهء قبل شود . چو نيكى نمايدت گيهان خداى * تو با هركسى نيز نيكى نماى . فردوسى . اين شعر عينا در گشتاسبنامه اسدى نيز آمده و البته توارد است و فقط شاعر كلمهء گيهان را بگيتى تبديل كرده است . چو نيمه است تنها زن ار چه نكوست * دگر نيمهاش سايهء شوى اوست . ( زنان را بود شوى كردن هنر * بر شوى زن به كه نزد پدر بود سيب خوشبوى بر شاخ خويش * و ليكن بجامه دهد بوى بيش زن ار چند با چيز و با آبروى * نگيرد دلش خرمى جز بشوى . . . ) اسدى . رجوع به : لا رهبانية فى الاسلام . . . ، شود . چو وقت مرگ مار آيد بگرد رهگذر گردد . گج . تمثل : مار را چون اجل فراز آيد * بسر راه خلقش آز آيد . سنائى . اين مار سيرتان بره آيند وقت مرگ * آيد بلى بره چو سرآيد زمان مار . ابن يمين . رجوع به : اشتر چو هلاك گشت خواهد . . . ، شود . چو هر دو تهى مىبر آيند از آب * چو عيب آورد مر سبد را سبد .