محاط به دو سطح متوازى كه مركز آن دو سطح يكى مىباشد . فلاسفه در بيان چگونگى نظام آفرينش و خلقت جهان ميگويند كه اول ما صدر از ذات حق تعالى عقل است و از عقل اول باعتبار جهت خستى كه دارد فلك الافلاك خلق شده است و به ترتيب افلاك ديگر و بالجمله حكما بعد از عالم مجردات در نظام خلقت عالم جسمانى را قرار داده‌اند و آن را مركب از نه فلك تو در تو ميدانند كه محيط و محدد همه را فلك الافلاك و فلك اقصى و فلك اطلس و غيره ناميده‌اند دوم فلك ثوابت كه در زبان متشرعين كرسى ناميده شده است و مركز استقرار ثوابت است سوم زحل و چهارم مشترى و پنجم مريخ و ششم فلك خورشيد و هفتم فلك زهره و هشتم عطارد و نهم فلك قمر . شيخ اشراق افلاك را برازخ سماوى ناميده است . از نظر فلاسفه عنصر افلاك از لحاظ نوعى عنصر آنها غير از اجسام ارضى است و قابل خرق و التيام نمىباشد و داراى نفس حيوانى و نفس ناطقه‌اند و حركت آنها تابع اراده است و بدون قاسر و بر حسب ارادهء خود به اطراف خود گردش ميكنند « فى ان الفلك بسيط اى لم يتركب من اجسام مختلفة الطبايع بحسب الحقيقة . . . ان الفلك لا يقبل الكون و الفساد . . . فى ان الفلك متحرك بالارادة لان حركته الذاتية لو لم تكن ارادية لكانت اما طبيعية او قسرية لا جايز ان تكون طبيعية لان الحركة الطبيعية هرب لحالة متنافرة و طلب لحالة ملائمة و ذالك فى الحركة المستديرة محال لان الهرب عن الشيء بالطبع استحال ان يكون توجها اليه و لا جائز ان تكون قسرية لان القسر على خلاف ما تقتضيه الطبع فحيث لا طبع فلا قسر » ( شرح هداية ملا صدرا ) . « كل ما هناك اى فى عالم الافلاك حى ناطق لكونها ذوات نفوس ناطقه » ( از شرح منظومه ص 264 و رجوع به شفا ج 1 ص 169 و ش ص 329 - 331 و دستور ج 3 ص 36 شود ) . امام فخر رازى گويد فلك را دو نفس است يكى نفس مجرده كه مبدأ اراده كليه است و ديگرى نفس منطبعه كه مبدأ اراده جزئيه است . ارسطو گويد : اجسام سماوى داراى قوت عاقله‌اند و در معرض مرگ و فنا نمىباشند و آنها را مركب از عناصر اربعه باضافه عنصر اثير ميداند . شيخ الرئيس گويد : فلك را نفس مجرده است و بس . در هر حال فلاسفه گويند : عنصر افلاك غير از عناصر ارضى است و از اين جهت است كه در معرض خلع و لبس و كون و فساد و خرق و التيام واقع نمىشوند و نوع هر يك از آنها منحصر در فرد است يعنى هر يك داراى عنصرى خاص و حركت و اثرى مخصوص ميباشند . فرضيهء هيأت قديم بر مبناى تو در تو بودن افلاك مانند ورقهاى پياز بنا بر آنچه مشهور است منسوب به بطلميوس مىباشد و بيان شد كه او زمين را مركز عالم جسمانى ميدانست و فلك ثوابت را