سيد جعفر سجادى

1689

فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )

معلقه ، كه فلاسفه گويند غير مثل افلاطونى است زيرا مثل افلاطونى نورانى بوده و در عالم انوار عقليه‌اند و مثل معلقه در عالم اشباح‌اند « الصور المعلقة ليست به مثل افلاطون فان مثل افلاطون نورية ثابتة فى عالم الانوار العقلية و هذه مثل معلقة فى عالم الاشباح المجردة » . ( ش ص 511 و رجوع شود باسفار ج 1 ص 73 ) . لاهيجانى گويد : و ميان جبروت و ملكوت برزخى است كه آن عالم ارواح و مثل نوريه است و ميان ملك و ملكوت برزخى است كه آن عالم مثال اشياء ماديه است ( رجوع شود به ش ص 254 - شرح منظومه ص 198 ، اسفار ج 1 ص 121 و 122 و 127 و 139 ) . مِثْلان - دو امرى كه مشارك باشند در حقيقتى واحده از آن روى كه ايشان چنين باشند چون انسان و فرس كه مختلفانند و جسميت ايشان هر دو متماثلانند و بالاخره مثلان دو چيزى هستند كه هر يك از آنها جانشين ديگرى شود مانند دو سياهى ، در مقابل متخالفان كه هيچ يك جانشين ديگرى نمىشوند مانند سياهى و سفيدى و حركت . ( درة التاج جمله سوم از فن دوم ص 21 از شرح حكمت عين ص 64 ) . مَثَلُ الأصْنامُ الحَيَوانيَّه - ( اصطلاح اشراقى ) و مراد رب النوع حيوان است . ( از اسفار ج 3 ص 141 ) . مُثُلِ خِياليَّه - مراد از مثل خياليه همان مثل معلقه است كه از آنها تعبير به مثل حسيه هم شده است . ( از اسفار ج 3 ص 95 ) . مُثُلِ عَقْليَّه - ( اصطلاح فلسفى ) مثل نوريه را صدر الدين مثل عقليه ناميده است . ( از اسفار ج 4 ص 143 ) . مُثُلِ مُعَلَّقَه - ( اصطلاح فلسفى ) در فلسفه صدر الدين گاهى از مثل معلقه تعبير به خيال منفصل شده است بمناسبت آنكه مانند صور مرتسمه در خيال است كه وجود آنها وجود شبحى است و از آن جهت تعبير باشباح معلقه هم شده است و در هر حال مراد از مثل معلقه عالم اشباح است و از آن جهت موصوف باشباح‌اند كه نمونهء اجسامند و ظل مثل نوريه‌اند . ( اسفار ج 1 ص 122 ج 3 ص 38 - ش ص 509 - 511 ) . مُثُلِ نوريَّه - ( اصطلاح فلسفى ) مراد از مثل نوريه همان مثل عقلانى و بقول شيخ اشراق همان مثل نوريه افلاطونى و صور علميهء حق تعالى است ( ش ص 254 - شرح منظومه ص 80 ) . مُثَلَّث - ( اصطلاح فقهى و هيئت ) سه گوشه است و از سه يكى و در فقه عصير عنبى است كه پس از جوش آمدن و طبخ يك سوم آن مانده باشد كه طاهر و حلال است . در نجوم و هيئت : بروج متحد الطبع را از لحاظ قرار گرفتن در فلك بروج مثلثه گويند مانند : حمل و اسد و قوس كه مثلثهء اولند و آتشى است