از اجناس و فصول‌اند و امور بسيطه داراى جنس و فصل نمىباشند و از اين جهت قابل تعريف نمىباشد و چون بسيط است قابل انقسام نيست « ليس ينقسم بانقسام محله » ( تهافت التهافت ص 555 ) . علم را اطلاعات چندى است بدين قرار 1 - ادراك مطلق 2 - تصديق مطلق 3 - تصديق يقينى 4 - آنچه شامل يقين و تصور شود 5 - صورت حاصلهء از اشياء در ذهن 6 - يقين تنها 7 - توهم و تعقل و تخيل 8 - ادراك كلى 9 - ادراك مركب اعم از تصور و تصديق 10 - نفس مسائل مدلّلة 11 - ادراك مسائل از روى دليل 12 - ملكهء كه حاصل شود از ادراك مسائل ( كشاف ج 2 ص 1055 ) . در اينكه علم آيا قابل تعريف و شناسائى هست يا نه و از امور بديهى است يا كسبى اختلاف است غزالى علم را از امور اكتسابى و نظرى ميداند امام رازى گويد علم از امور بديهى است زيرا آنچه غير علم است بعلم شناخته شود و اگر بخواهيم علم را تعريف كنيم دور محال لازم مىآيد و هر كس بضرورت و وجدان بوجود خود عالم است و علم هر كس بوجود خود علم خاص بديهى است و بداهت خاص مستلزم بداهت عام است . كسانى كه گويند علم از امور اكتسابى است تعاريفى براى آن كرده‌اند . متكلمان گويند : علم عبارت از صفتى است كه موجب تميز اشياء از يكديگر مىشود و علم واجب الوجود عبارت از صفت ازليه است كه تعلق آن بامور موجب انكشاف مىشود و بعبارت ديگر موجب كشف حقايق است . علم نزد حكماء مشاء شامل شك و وهم و يقين مىشود و نزد آنها عبارت از ادراك مطلق يا حصول صور اشياء است نزد عقل و آن اعم از صور يقينى و شكى و وهمى است . ( دستور ج 2 ص 339 و رجوع به مصنفات ج 2 ص 7 شود ) صدر الدين شيرازى گويد : علم عبارت از وجود مجرد است و مانند وجود گاه اطلاق مىشود بر معنى انتزاعى نسبى مصدرى يعنى عالميت كه مبدأ اشتقاق عالم است و معلوم و گاه اطلاق مىشود بر امر حقيقى بسيط خارجى . علوم از نظر غايت بر دو قسم‌اند يكى علوم دنيوى و ديگر علوم اخروى ، علوم دنيوى بر سه قسم‌اند يكى علم اقوال و ديگر علم افعال و سه ديگر علم احوال علوم اخروى علوم مكاشفه و مشاهده‌اند و بفساد بدن از بين نمىروند و علم بالله و كتب و رسل او است . علم اقوال بر حسب متعلق دو قسم است عامى و خاصى علوم عامى هم بر حسب موضوعات سه‌گانه سه قسم‌اند علم اصوات ، علم الفاظ مفرده و علم الفاظ مركبه . علوم افعال هم بر چند قسم‌اند ، آنچه متعلق به صحت و سقم ابدان است و آنچه مربوط باكتساب ملكات فاضله است ( رسائل صدرا ص 279 - 282 ) . علم افكار نيز بر سه قسم است منطق ، رياضيات و طبيعى و طبى