خواجه گويد : دل خيمهء اشتياق ماست ، هر چه بسوزد بىقيمت گردد ، دل بسوزد با قيمت گردد ، مصطفى گفت . « القلوب اوانى الله فى الارض فاحب الاوانى الى الله اصفاها و أرقها و اصلبها » . دلهاى عاشقان امت ، جامهاى شراب مهر ربوبيت است ، هر دل كه از مكونات صافى تر و بر مؤمنان رحيم تر ، آن دل به حضرت عزيزتر . اين كار را مردى ببايد با دلى پر درد ، اى دريغا كه نه در جهان مرد ماند و نه در دلها درد ، صاحب دل چهار كس‌اند ، زاهد است ، دل او بشوق سوخته ، خائف است ، دل با شك شسته ، مريد است ، دل او به خدمت كمر بسته . محب است ، دل وى ، به حضرت پيوسته ، خطاب آمد بداود . « يا داود طهر لى بيتا اسكنه » گفت خداوندا ، آن كدام خانه است كه جلال و عظمت ترا شايد ؟ گفت : دل بندهء من است ، هر كجا خرمن سوختهء را بينى در راه جست و جوى كه با سوز عشق ما را ميجويد ، آنجاش نشان ده كه خرگاه قدس ما جز بفناء دل سوختگان نزنند ، دل بندهء مؤمن خزينهء بازار ماست ، منزلگاه اطلاع ماست ، محراب وصال ماست . ( از عده ج 4 ص 37 ) . صاحِبِ ديوان - كسى را گويند كه كارپرداز لشكريان ، عمال و گردانندگان امور باشد و ارزاق آنها به دستش باشد كه ديوانى هم نامند . صاحِبُ الزَّمان - ( اصطلاح عرفانى ) صاحب زمان كه صاحب وقت و صاحب حال هم گويند كسى است كه متحقق بود بجمعيت برزخى ازلى و مطلع بر حقايق اشياء بود كه خارج از حكم زمان و متصرفات ماضيه و مستقبله است . صاحِبِ صَنَم - ( اصطلاح اشراقى ) و مراد ارباب انواع است . « و حكماء الفرس كلهم متفقون على هذا الرأى اى على ان لكن نوع من الافلاك و الكواكب و البسائط العنصرية و مركباتها ربا فى عالم النور و هو عقل مجرد مدبر لذلك النوع حتى ان الماء كان عندهم له صاحب صنم من الملكوت سموه خرداد و ما للاشجار سموه مراد و ما للنار سموه ارديبهشت و هو العقل المدبر لنوع النار و الحافظ لها و المنور اياها و هى الانوار التى اشار اليها انباذقلس » . ( از ش ص 372 - مجموعه دوم مصنفات ص 146 ، 169 ) صاحِبِ صَنَمِ إنسانى - ( اصطلاح اشراقى است ) و مراد رب النوع انسان است رجوع شود به صاحب صنم و ( مجموعه دوم مصنفات ص 158 خ ) صاحِبِ طِلِسم . صاحِبِ طِلِسمِ نوعِ ناطِق . اين اصطلاح اشراقى است و مراد ارباب انواع و رب النوع انسان است « و يحصل من بعض الانوار القاهرة و هو صاحب طلسم النوع الناطق يعنى جبرئيل » و بالجمله شيخ اشراق گويد : رب النوع انسان است كه بنام جبرئيل ، اب القريب ، بزرگ رؤساى ملكوت قاهر ، روانبخش ، روح القدس ،