سيد جعفر سجادى

1023

فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )

بنخستين جاى است از جاى دوم فكنى و ابتدا از بروج كنى بروج از بروج فكنى . اگر بروج نخستين جاى بيشتر بود بر بروج دوم جاى ، دوازده فزاى ، آنگه بروج نخستين جاى ازو فكن . و چون از بروج فارغ شوى قصد درجه‌ها كن و درجات نخستين جاى دوم فكن اگر نتوان ، از بروجها ، دوم جاى يكى برج كم كن و بر درجهاى او سى درجه فزاى . آنگه درجات نخستين جاى از وى مكن . و چون از درجها فارغ شوى دقايق جاى نخستين از دقايق جاى دوم فكن و گر نتوان ، از درجها ، دوم جاى يكى كم كن و بر دقيقه‌هايش شست فزاى . آنگه دقايق نخستين جاى كم كن ازو . و چون چنين كنى آنگاه از جاى نخستين فارغ شدى . او را بستر . و آنچ اندر جاى دوم بجاى آمد دورى قمر است از شمس . پس او را بر جاى سيوم فزاى بروج بر بروج و درجات بر درجات و دقايق بر دقايق . و جاى دوم را بستر . آنگه بنگر بدانچ گرد آمد اندر جاى سؤم . اگر اندر دقيقه‌ها بيشى است بر پنجاه و نه ، شست دقيقه بيفكن و بر درجه‌ها از بهر ايشان يكى درجه بفزاى . و گر بدرجها بيشى بود بر بيست و نه ، سى درجه بيفكن و بجاى ايشان بر برجها يكى برج افزاى . و گر ببروج بيشى باشد بر يازده ، دوازده برج بيفكن . و آنچ بماند جاى سهم سعادت بود . ( رجوع شود به التفهيم ص 436 ، 437 ، 439 ) . سَهو - ( اصطلاح فلسفى ) سهو عبارت از زوال صور علميه است از نفس به نحوى كه بدون زحمت اكتساب جديد با توجه مختصرى مجددا حاضر در ذهن شود و آن حالت متوسط ميان ادراك و نسيان است زيرا در نسيان صور علمى از خزانهء مربوطه هم بر طرف مىشود و محو ميگردد و لكن در مورد سهو چنين نيست يعنى صور علمى در خزانهء مربوطه باقى است نهايت از صحنهء روشن ذهن پنهان مىشود . ( از دستور ج 2 ص 193 - كشف المراد ص 195 ) سُهولَت تَعَلّم - ( اصطلاح اخلاقى ) و آن بود كه نفس حدتى اكتساب كند در نظر تا بىممانعت خواطر متفرقه بكليت خويش توجه بمطلوب كند و وسط بود ميان مبادرتى كه استثبات صور را مجال ندهد و ميان تصنعى كه معذر مؤدى بود . ( از اخلاق ناصرى ص 59 ، 85 ) سَهوياتِ نَماز - ( اصطلاح فقهى ) در معتقد الاماميه آمده ست : هر كه نماز كند بسهو بىطهارت ، يا پيش از وقت ، يا پشت با قبله ، يا در چيزى كه نماز در وى روا نبود ، يا سجده كند بر چيزى كه سجده بر وى روا نبود ، و پيش از آن دانسته باشد ، و اگر ندانسته باشد آنگه بدانست و وقت نماز باقى بود ، نماز با سر گيرد . و همچنين اگر از راست يا از چپ قبله بسهو نماز كرده باشد ، و وقت باقى باشد ، با سر گيرد . و اگر بسهو نيت نكرده باشد ، و تكبير احرام نگفته باشد ، با سر گيرد . و اگر بسهو ركوع نكرده باشد ، تا كه يك سجده كرد يا دو سجده ، آنگه با يادش آيد ، با سر گيرد . و اگر ركعتى بيافزايد ، يا دو سجده