سيد جعفر سجادى

19

فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )

اضافهء آن به كلمهء ديگر مانند « رب البيت » و « رب المال » . در هر حال كلمهء الهه مساوى با رب است ، در كتاب تورات و زبور داود آلهه مساوى با ملائكه آمده است ، در تورات مخصوصا الههء غرباء را اصنام ناميده‌اند و بدين طريق خواسته‌اند حكايت از توحيد خود و بت‌پرستى ديگران كرده باشند . در تورات نام اليهوه كه از يهوهء خدا گرفته شده است نام پنج نفر از بزرگان و انبياء ضبط شده است . رجوع شود به كتاب اول سموئيل ص 1 . باز كلمهء رب در تورات احتراما بر آقا و بزرگ اطلاق شده است چنان كه در فارسى نيز اين اطلاق وجود دارد ، رب العساكر ، پيشواى عساكر روحانى آسمان و سردارى عساكر زمين هم آمده است . رجوع شود به قاموس كتاب مقدس . و بهر حال در تورات مساوى با اللّه قرآن مجيد كلمهء « يهوه » است كه نام ذات احديت است و در عين حال دلالت بر سرمديت آن هم مىكند . رجوع شود به ما للهند ص 28 . البته اين مطلب نيز عنوان شده است كه الههء يونانيان نيز از يهود گرفته شده باشد و ابو ريحان نيز اشارتى بدين معنى دارد . وى حتى افلاطون را كه حكيم نامى و بزرگ يونان است بت‌پرست ميداند و پيرو الههء يونان ، اين معنى را شايد بتوان با ارباب انواع و تفكر او در باب مثل ارتباط داد و البته بايد گفت كه طرز تفكر او در باب ارباب انواع تا حدودى جنبهء عقلى و فلسفى پيدا كرده است ، قهرا عقايد عاميانهء او كه متأثر از محيط زيست او بوده است بجز روش فكرى او است در اين باب . آلِىّ - ( اصطلاح فلسفى ) آنچه منسوب بآلت است . حركات آلى : جنبشهائى كه صادر از اعضاء و جوارح است ، موجودات آلى : حيوانات‌اند كه عكس العملهاى خاص آنها بوسيلهء اعضاء و جوارح است . چنان كه در زير عنوان كلمهء نفس و در مقام بيان ماهيت و تعريف آن آيد : فلاسفه گويند « نفس كمال اول براى جسم طبيعى آلى است » از كلمهء آلى كه در تعريف نفس آمده است تعبيرات و تعريفات مختلفى شده است . محققان فلاسفه گويند : مراد از آلى اعضاء و جوارح ظاهرى نيست بلكه قواى خاصى است كه در موجودات طبيعى هست ، مثلا در نباتات مراد از آلت و آلى بودن قوت تغذيه و تنميه و توليد است ، و در حيوان علاوه بر آن قوت احساس و ادراك و خيال نيز هست ، و در انسان باضافهء عقل است ، و بالاخره مراد « ماهى كالقوى » است نه « ماهى كالاعضاء » است . حاجى سبزوارى گويد : « المراد بالالة ماهى كالقوى لا ماهى كالاعضاء فيشمل النفس السماوية لان لها ايضا قوة دراكة خيالية و حساسة و قوة محركة هى طبيعة الخامسة » . ( شرح منظومه ص 280 ) صدرا آرد « و هذه الحد اعنى قولنا كمال اول لجسم طبيعى آلى جامع لسائر النفوس اذ ليس المراد بالآلة المذكورة فى تحديد النفس ما هو كالاعضاء بل ماهى