رياضى استوار كرد . بهر حال در اينكه ابو ريحان در مسائل و دقائق فلسفى دستى داشته است سخنى نيست و اين معنى را ميتوان از پرسشها و ايراداتى كه بر بو على بر اساس فلسفهء ارسطو كرده است بدست آورد لكن از همان ايرادات روشن مىشود كه اعتقاد چندانى بروش ارسطو نداشته است و در زندگى عملى خود بنوعى فلسفهء ذوقى و عرفان گروش داشته است . از ابو ريحان بيش از يكصد رساله و كتاب در باب نجوم ، هيئت ، رياضيات و علوم جغرافيا مانده است كه بسيارى از آنها مورد استفاده و توجه علماء و دانشمندان مغرب زمين واقع شده است . تأثير فرهنگ و تمدن اسلامى در ادب فارسى تا اينجا نموديم كه چگونه تمدن و فرهنگ ايران قبل و بعد از اسلام به حكم جبر زمان و نياز مدنيت اسلامى در اعماق تمدن و فرهنگ و نظامات فكرى و حكمى و اجتماعى اسلام رسوخ كرد و همچنين آثار مدنيتهاى كشورهاى متمدن ديگر مانند رم و هند و حتى چين و ماچين بعبارت ديگر قرآن و اسلام و عصر طلائى و درخشانى كه اسلام در برههء از زمان پيدا كرد موجب شد كه همهء مدنيت‌هاى جهان و آثار آنها بمانند نهرهاى كوچك و بزرگ همه بسوى اقيانوس بزرگ تمدن اسلامى سرازير شده درياى بيكرانى از اين مجموعهء معارف بشرى بوجود بيايد ، گذشته از احكام مذاهب مختلف مانند عهد عتيق و جديد و آئين‌هاى باستانى ديگر ، رسوم مختلف همه در يك جا بنام اقيانوس بزرگ اسلامى مجتمع شده اين درياى ژرف بيكران را بوجود آوردند . هنگامى كه ملك ايران پايه‌هاى استقلال خود را استوار كرده استقلال ملى خود را خواهان مىشود و مجددا به زبان ملى خود رجوع مىكند با طرز انديشهء نوين بناى مدنيت تازهء بعد از اسلام خود را پىريزى مىكند اين است كه ملاحظه مىشود شعرا و نويسندگان پارسى با طرز انديشه ديگر به پارسىسرائى و نويسندگى مىپردازند ، دواوين ادبى ما نمودار يك تمدن گسترده مىشود كه نماينده فرهنگ و تمدن تلفيق شده است از همهء ملت‌ها و مدنيت‌ها ، آثار تصوف بودائى فلسفه و نجوم و هيئت و رياضيات و داروشناسى چينى و هندى و احيانا رومى در آن بطور كامل خودنمائى مىكند از ديوان حافظ سعدى ، مولوى ، مسعود سعد ، خاقانى ، عطار ، سنائى ، منوچهرى ، فرخى ، گرفته تا شاهنامهء فردوسى هر يك بنوعى ميتواند گوياى فرهنگ ملفق شده ايرانى و اسلامى باشد و به همين سبب است كه فهم اين متون و دواوين و نوشته‌ها نياز به اندر يافتن لغات و اصطلاحات بسيارى دارد . و تقريبا يك نفر اديب بايد به بسيارى از فنون و علوم دوران اسلامى تا