أبو علي سينا
8
معيار العقول ( فارسى )
( لولب ) هموزن كوكب بمعنى پيچ نر و ماده مثل ميخ پيچ و همچنين متّهء پيچ و امثال آن كه اكنون در نوشتههاى عربى جديد مرادف آن كلمهء دخيل مستحدث ( برغى ) معمول گشته ، از كتب لغت قديم عربى كه لغات دخيله را نيز ضبط كردهاند از قبيل صحاح جوهرى و قاموس فيروزآبادى و شفاء الغليل « 1 » شهاب الدّين احمد خفاجى از علماى قرن يازدهم هجرى و امثال آن فوت شده است . - فقط بعض لغتنويسان متأخّر از قبيل بستانى صاحب محيط المحيط و اب لويس معلوف يسوعى مؤلّف المنجد هر دو كلمهء ( مخل ) و ( لولب ) را بمعنى اصطلاحى ضبط كرده و ( مخل ) را در جزو استعمالات مولّدين نوشتهاند « 2 » و از اين رهگذر ممكن است كسى باشتباه بيفتد كه الفاظ مزبور از مصطلحات بىسابقهء نو ظهور مستحدث است و از روى اين توهّم حكم كند كه رسالهء حاضر بسبب اشتمال بر كلمات مولّد جديد از آثار عهد شيخ رئيس نتواند بود . ما براى رفع اين توهّم عين نوشتهء مفاتيح العلوم را كه از آثار معروف قرن چهارم هجرى است در سطور پيش نقل كرديم تا معلوم شود كه هر دو كلمهء ( مخل ) و ( لولب ) بمعنى اصطلاحى فنّى از الفاظ سابقه دار است كه بطور قطع در قرن چهارم قبل از عهد شيخ متداول بوده و اينكه در كتب قديم لغت از قبيل صحاح و قاموس بضبط نيامده و در نوشتهء لغتنويسان جديد
--> ( 1 ) نام اصلى كتاب « شفاء الغليل فى ما دخل فى كلام العرب من الدّخيل » - و نسخهء ما چاپ مصر است سنه 1325 هجرى قمرى . ( 2 ) در كتاب الدليل الى معرفة العامى و الدخيل تأليف رشيد عطيه لبنانى چاپ بيروت سنة 1898 ميلادى كه از تأليفات جديد در موضوع لغات دخيلهء عربى مىباشد اصلا متعرض كلمهء مخل و لولب نشده است .