أبو علي سينا
مقدمه 13
رگشناسى يا رساله در نبض ( فارسى )
و اخوان الصفا و محمد بن جابر الحرّانى البتّانى و على بن ربّن الطبرى صاحب فردوس الحكمه و استاد رازى گر چه هر يك در زمان خود در رشتهء از علوم از طب و رياضى و جر اثقال و فلسفه داراى شهرت جهانى بودهاند ، ولى هيچ يك بدرجهء نخستين شهرت نرسيدهاند . امّا ابو يوسف يعقوب بن اسحاق كند فيلسوف العرب با وجود كثرت تأليف ، آثار وى چندان رائج نشد ، و اهل فنّ بنظريات وى اقبال نكردند . اما محمد بن زكريا الرازى گر چه در پزشكى شهرت جهانى پيدا كرده است ، ولى در فلسفه بخصوص در الهيات تصانيف و گفتار او پسنديده نيست . ابن سينا ضمن پاسخ سؤالات ابو ريحان دربارهء وى گويد : « هو المتكلّف الفضولىّ الذى من حقّه النظر فى الابوال و البرازات » ابو الحسن بيهقى در تتمّة صوان الحكمه پس از نقل اين سخن گويد : ابن سينا راست گفته است ، چه رازى در پزشكى با على درجه رسيد ، و اين علم را بكمال رسانيد ، ولى در فلسفه دست نداشت ، ناصر خسرو نيز در تصانيف خود بخصوص در زاد المسافرين ، رازى را رد كرده و افكار فلسفى وى را سخيف شمرده است . صدر الدين شيرازى در اسفار از آراء رازى چيزى نياورده جز اينكه در مرحله يازدهم ( يعنى صفحهء 17 از جلد دوم اسفار ) گويد « رازى گمان برده است كه خلأ قوّت جاذبه دارد » . و امّا فارابى كه ابن سينا شاگرد تصانيف وى است ، در ادوار اسلامى معروفترين فيلسوف است ، ولى در رشتههاى ديگر بنخستين درجهء شهرت نمىرسد . جز اينكه در موسيقى رسالهء مختصرى دارد كه در ژورنال آزياتيك بچاپ رسيده ، و داستانى هم از وى مشهور است كه از مهارت او در فنّ