بسط صحيح و مثبتى داده كه با معلومات امروزى تفاوت زيادى ندارد . رازى طبيبى است كه از اپيدمى صحبت مىكند و در تاريخ اپيدميولوژى سطورى وارد ساخته است . بالاخره رازى طبيبى است كه صفحات زيادى در علم طبّ گشوده و اكتشافات بزرگى در شيمى وارد ساخته است . در طبّ تجربى قدمهائى برداشته كه مبناى طبّ تجربتى اسلامى است . در وظائف الاعضاء و امتحان داروها كارهائى كرده است كه قبل از وى وجود نداشته و شايد پس از او هم ساليان دراز پزشكان بدان توجّه نداشته‌اند . يك مثال خيلى مختصر از اين قبيل كارها بيان ميداريم : رازى ميفرمايد : « جيوه را بميمونى كه در خانهء خود داشتم خوراندم و ملاحظه كردم كه حيوان دندان‌هايش را بهم سائيده و شكم خود را با دستهايش فشار ميداد امّا در باب كلمل و مخصوصا سوبليمه بايد دانست كه اين دو سمّ خيلى خطرناك ميباشند ، وقتى كه حيوان از آن بخورد توليد دردهاى شكمى خيلى شديد حادّ و قولنج‌هاى امعائى نموده و سپس مدفوع را رنگين و خونين مىكند « 1 » » . در ساير فنون طبّى مانند اصول تداوى و كحّالى و جرّاحى نيز قدمهائى برداشته كه اگر بخواهيم از آنها بحث نمائيم مطلب بدرازا كشد فقط ميگوئيم در شيمى صاحب اختراعات و اكتشافاتى است كه در پرتو آنها بسيارى از مواد شيميائى را كشف كرده است و چون مدّتها در پى تجسّس

--> ( 1 ) - صفحهء 330 كتاب « شرح حال و مقام محمّد زكرياى رازى » تأليف دكتر محمود نجم‌آبادى چاپ تهران 1318 خورشيدى .