أبو علي سينا
مقدمه 42
رساله جوديه ( فارسى )
و اهوازى را ديده آن وقت بتأليف كتاب قانون همّت گمارده است پس بايد گفت كتاب قانون از حيث نظم و طبقهبندى و جامعيّت بر حاوى ترجيح دارد ولى از جنبهء عملى و تجربتى و بيان عقايد و آراء و ايراد بر پيشينيان و بيان آراء و انتقاد بر يك يك آنها حاوى بر قانون رجحان دارد . حال چه شده است كه كتاب قانون از حاوى رازى و ملكى اهوازى و ساير مؤلّفات طبى پزشكان بزرگ گوى سبقت را ربوده است ؟ قانون چنان كه فوقا بيان گرديد كتابى است علمى و فلسفى كه يك نفر فيلسوف با بيانى شيرين و عباراتى دلنشين از دهان و قلم يك پزشك و نابغه و فيلسوف بزرگى بيان و برشتهء تحرير در آمده و با شهرتى كه ابن سينا در دوران خود بابت درمانهاى عجيب و غريب و شاهكارهاى طبّى كه بجهانيان نشان داده و با توجّه به اين نكته كه در زمان خود رتبه وزارت و صدارت داشته و اصولا قانون در حيات ابن سينا شهرت جهانى يافته و مخصوصا جنبهء فلسفه و حكمت ابن سينا بر رازى غلبه داشته ( و دانستن فلسفه براى پزشكان قديم از واجبات اوليّه بوده به اين معنى كه فلسفه و طبّ يعنى حكمت الهى و حكمت طبيعى را با يكديگر تحصيل مينمودند ) بدين جهت تدريس قانون بر تأليفات طبّى رازى چربيده و تنها كتاب درسى پزشكى آن دوران گرديده كه تا پنجاه سال قبل نيز در ايران با سلطه و اقتدار خود باقى مانده است . 2 - امّا از نظر اكتشافات و اختراعات و نظريّات طبّى رازى را در عالم طب و درمانشناسى آثارى است كه بايد وى را در عالم طب اسلامى تا قريب حمله مغول در درجات اول دانست چرا كه رازى علاوه بر اطلاعات طبّى