أبو علي سينا ( مترجم : عليرضا مسعودى )
8
قانون در طب ( فارسى )
« كلّ الصيد فى جوف الفرأ » « 1 » يعنى همه نيازهاى طبى را قانون برآورده مى گرداند ، زيرا ابن سينا قانون را بر اساس پنج كتاب تدوين نموده است : كتاب اول : مبانى و كليات طب . كتاب دوم : داروهاى ساده ( مفردات ) . كتاب سوم : بيمارىهاى جزيى كه در هر يك از اندام بدن از سر تا قدم رخ مىدهد . كتاب چهارم : بيمارىهاى عمومى كه به عضوى خاص اختصاص ندارد ؛ مانند تب . كتاب پنجم : قرابادين ( داروسازى ) . پس در واقع كتاب قانون در بردارنده همه ابواب نظرى و عملى طب طبيعى مى باشد . بنابراين از ابتداى آشنايىام با طب به سراغ كتاب قانون شيخ الرئيس ابو على سينا رفتم و ترجمه موجود از آن را براى استفاده تهيه كردم . سپس به دليل نارسا بودن برخى عبارات ، بهتر ديدم كه به متن عربى قانون مراجعه نمايم تا شايد از طريق زبان اصلى بهتر بتوانم با موضوع ، ارتباط برقرار نموده و به نظريات طبى شيخ واقف گردم و طبعاً در پاره اى از موارد به تطبيق ترجمه موجود از قانون با متن عربى آن مى پرداختم و در اين بين به تفاوتهاى بسيارى در آن پى بردم به طورى كه در بسيارى از موارد براى درك و اطمينان بهتر بناچار بايد به متن عربى قانون مراجعه مى كردم و ترجمه نمى توانست من را از متن اصلى بىنياز كند . و به تدريج با دقت بيشتر و با آشنايى با استاد محقق جناب آقاى اسماعيل ناظم به اتفاق به اشتباهات اساسى و فاحش در برگرداندن متن عربى به فارسى برخورد نموديم كه استفاده درست از يك كتاب علمى و فنى را دچار ترديد و آن را از درجه اعتماد و اعتبار ساقط مى نمود ، آن هم كتابى به اهميت قانون كه مرجع و منبع بىبديل در علم طب شمرده مىشود .
--> ( 1 ) نظامى عروضى در توصيف قانون مى گويد : اگر خواهد كه از اين همه مستغنى باشد به قانون كفايت كند ، سيد كونين و پيشواى ثقلين مى فرمايد : « كل الصيد فى جوف الفرا » همة شكارها در شكم گورخر است ، اين همه كه گفتيم در قانون يافته شود با بسيارى از زوايد و هر كه را مجلد اول از قانون معلوم باشد از اصول علم طب و كليات او هيچ بر او پوشيده نماند زيرا اگر بقراط و جالينوس زنده شوند روا بود كه پيش اين كتاب سجده كنند . . . ( چهار مقاله نظامى عروضى ، ص 71 ) .