أبو علي سينا ( مترجم : عليرضا مسعودى )

28

قانون در طب ( فارسى )

تا اين كه دارو بر خروجىهاى عصب زوج ششم از اعصاب نخاعى وى ضماد نمودم كه نتيجه بخش واقع گرديد » . شرح حكيم جيلانى هم در زمينه مباحث گوناگون و هم در زمينه تبيين مباحث تشريح بسيار پر فايده مى باشد . منابع فرعى در ترجمه و فهم قانون در پاره اى موارد از كتاب كامل الصناعة حكيم على بن عباس اهوازى استفاده شده است . مثلًا در معناى كشك الشعير ( آش جو ) در تعريف كيلوس كه مى گويد : « هرگاه جو با آب پخته گردد و از آن كشك به عمل آيد . . . » ( ج 1 ، صفحه 181 ) و در موارد ديگرى كه در پاورقى آورده شده است . از جمله منابع فرعى مورد استفاده ، كتاب‌هاى لغت مى باشند ؛ مانند لغتنامه طبى بحر الجواهر كه در پاره اى موارد مانند : مقصود از « عقب » در تشريح مهره ها از آن استفاده شده است . مؤلف بحر الجواهر مى گويد : « عَقَب وزان فرس عصب است و وزان كتِف ( عَقِب ) هر رباطى را مى گويند كه به عضلات كشيده نشود بلكه بين دو استخوان را محكم پيوند زند » . در زمينه فهم مطلب از ديگر كتاب‌هاى لغت نيز در بعضى موارد استفاده شده است مانند لسان العرب ، المصباح المنير و حتى در معناى أضلاع خلف ( دنده‌هاى آزاد ) از كتاب مفردات راغب نيز استفاده شد كه راغب در مفردات مى گويد : « الخَلف . . ما تخلّف من الاضلاع الى ما يلى البطن » كه دقيقا دليل ناميده شدن آنها به دنده‌هاى خلف را روشن مى نمايد . از منابع فرعى كه در فهم متن قانون استفاده شده ، مى توان از طبيعيات شفا نام برد كه در پاره اى موارد از آن بهره‌مند شده ايم . مثلًا در بحث اركان در مورد زمين به عنوان يكى از اركان در طبيعيات شفا ، صفحه 223 مى خوانيم : « در اين عناصر چهارگانه ، هيچ خصوصيت و كيفيتى ديده نمى شود ، مگر گرمى ، سردى ، خشكى و ترى ، سبكى ، و سنگينى ، اگر كسى بگويد : زمين داراى رنگ است . در