أبو علي سينا

مقدمهء مصحح 61

قراضه طبيعيات ( فارسى )

نشده است و چون نام مؤلف و نام اميرى كه كتاب بفرمان وى كرده شده معلوم نيست ، نمىتوان تاريخ قطعى تأليف آن را تعيين كرد لكن اگر ابو سعد محمد غانمى مؤلف قراضه طبيعيّات چنان كه پيش از اين گذشت ابو سعد محمد بن محمد غانمى برادر محاسن مسعود بن محمد غانمى باشد ، تاريخ تأليف بتقريب بين سالهاى نيمهء دوم و بلكه ربع اخير قرن پنجم و نيمهء اول قرن ششم محصور مىشود . اما سبك انشاء و اسلوب تعبير قراضهء طبيعيات يادآور شيوه و حالت تأليفات فارسى نيمهء دوم قرن پنجم است . مؤلف در يك موضع از كتاب خود ( ص 67 س 8 ببعد ) اشاره بتصنيف خواجه ابو ريحان بيرونى در مبحث تعيين وزن مخصوص اجسام ( بوسيلهء آلتى كه آن را ميزان ارشميدس يا ميزان الحكمة « 1 » تعبير ميكردند ) نموده و آن را بهترين كتاب در نوع خود شمرده است و حال آنكه كتاب ميزان الحكمهء ابو الفتح عبد الرحمن خازنى راجع به همين مبحث كه در 515 هجرى تأليف شده « 2 » كامل‌تر و جامع‌تر از كتاب ابو ريحان است . پس در اين مورد دو فرض بخاطر ميرسد : يكى اين كه مؤلّف قراضهء طبيعيات كتاب خود را قبل از تأليف عبد الرحمن خازنى ساخته ديگر اينكه از تأليف ميزان الحكمهء خازنى بىاطلاع بوده ، اگر فرض اول درست باشد تأليف قراضهء طبيعيات پيش از سال 515 هجرى صورت گرفته است .

--> ( 1 ) - رش : حواشى اين كتاب ص 170 - 177 . ( 2 ) - براى اطلاع از يك نسخهء قديم اين كتاب رش : ابو الحسن بيهقى ، تتمهء صوان - الحكمه ص 161 ح 1 .