أبو علي سينا

173

قراضه طبيعيات ( فارسى )

( بنا بنوشتهء فاضل مذكور نسخه‌اى از كتاب ميزان الحكمهء ابو ريحان در بيان اوزان فلزات و احجار و جواهر و طريقهء دريافتن طلا و نقره و فلزات خالصه به خط نسخ عادى مورخ بسال 1032 بقلم احمد بن على مكى شيرازى در 115 صفحه در كتابخانهء آصفيهء حيدرآباد دكن موجود است ) ؛ مجلهء المقتطف شمارهء دسمبر 1943 ص 435 - 436 ؛ ميلى ، علم عرب ص 100 - 101 ؛ آئين اكبرى ( رش : ژورنال از يأتيك سال 1858 م ، مقالهء كلمان موله مذكور در ميلى ص 101 ) ؛ ابو ريحان بيرونى تأليف نگارنده . دربارهء كتاب حكيم ابو الفتح عمر بن ابراهيم خيام و عمل وى در اين باب ، رش : رسالة فى الاحتيال لمعرفة مقدارى الذهب و الفضّة فى جسم مركّب منهما ( نسخهء محفوظ در كتابخانهء گوتا در آلمان بشمارهء 1158 ، رش : بروكلمن ، تاريخ ادبيات عرب ج 1 ص 471 ؛ علامهء قزوينى ، حواشى چهار مقالهء عروضى سمرقندى ص 221 ) و اين همان رساله است كه در تاريخ الفى تأليف احمد بن نصر اللّه تتوى سندى ذكر آن بدين صورت آمده است : « آنچه از وى شهرت دارد رساله‌ايست مسمّى به ميزان الحكم [ ظ : ميزان الحكمة ] در بيان يافتن قيمت چيزهاى مرصّع بدون كندن جواهر از آن . . . » ( نقل از حواشى چهار مقاله ص 219 ) ؛ آقاى غلام حسين مصاحب ، جبر و مقابلهء خيّام بانضمام تاريخ علوم رياضى ص 199 و ص 202 - 203 ؛ مجلهء شرق شمارهء هشتم ص 478 و بعد . در باب تعيين وزن مخصوص اجسام و مساعى ابو حاتم مظفر بن اسماعيل اسفزارى در درّة الاخبار ( ص 80 ؛ تتمهء صوان الحكمه ص 119 ) آمده است : « . . . و عمل ميزان ارشميدس كى غشّ از عيار بدان تميز